Antropologiczny wymiar retoryki i retoryka jako teoria komunikacji.
Retoryczny dyskurs uwarunkowany był wiedzą z zakresu teorii poznania, etyki, psychologii, itp. Proces retorycznego przekonywania charakteryzuje się celowością i obejmuje trzy główne sfery ludzkiego poznania, odczuwania i przeżywania: rozum, wolę i uczucia. Te trzy „części” ludzkiego ducha zostały wyodrębnione przez retorów na podstawie analizy społecznej komunikacji i reagowania odbiorców. Wyodrębnienie tych sfer, będących obiektem głównym retorycznego przekonywania, ich identyfikacja, czy podziały wynikały ze stanu antycznej antropologii filozoficznej lub psychologii humanistycznej.
Arystoteles wyróżniał w procesie retorycznego komunikowania lógos ‘rozum’, éthos ‘wola’ i pathos ‘uczucie, żądza’, tj. socjopsychologiczne siły stale towarzyszące międzyosobowym wpływom i pobudzaniu. Arystotelesowski podział był uściśleniem platońskiego podziału duszy ludzkiej na logistikón ‘intelekt’, thymoeidés ‘wolę’ i epithymetikón ‘żądzę’. Tym trzem częściom odpowiadały cnoty podstawowe (intelektowi – mądrość, woli – męstwo, żądzy – poskramiająca ją cnota ogólna – wstrzemięźliwość, umiarkowanie). Całokształtowi odpowiadała cnota nadrzędna – sprawiedliwość. Podstawowe funkcje retorycznego dyskursu – tria officia dicendi ‘trzy funkcje mówienia’. W podręcznikach wyrażano je najcześciej za pomocą trójcy łacińskich bezokoliczników: docere, movere, delectare lub probare, flectere, delectare, albo docere, premovere, delectare. W języku współczesnym odpowiadają im funkcje – informacyjna, zniewalająca, estetyczna. Te trzy funkcje uwzględniają wszystkie składniki retorycznej perswazji: nadawcę, odbiorcę i temat retorycznej komunikacji.
Arystotelesowska koncepcja komunikacji retorycznej:
Koncepcja retorycznego komunikowania wg Arystotelesa zakłada istnienie specyficznie ludzkiej zdolności przyswajania i stosowania środków argumentacji w wpływania na ludzi, którzy znajdują się w oddziałujących wzajemnie na siebie układach. Arystotelesowskie ujęcie zostaje następnie zacieśnione do głównych ustnych form takiego oddziaływania, w którym celem retorycznej komunikacji jest próba wpływu na postawy i oceny określonych osób.
Komunikowanie retoryczne to proces.
Właściwości retorycznego komunikowania:
1) Proces retoryczny ma charakter humanistyczny. Komunikowanie retoryczne jest aktywnością specyficzne ludzką („retoryczny” = „humanistyczny”). Podstawowe zagadnienie retoryki teoretycznej i praktycznej – obserwacja i interpretacja humanistycznego charakteru komunikacji słownej.
2) Charakter interakcyjny. Ma postać zintegrowaną, jego elementy są funkcjonalnie od siebie zależne.
3) Jest uwarunkowany sytuacyjnie. Nieodłączny od sytuacji, w której zachodzi.
4) Dynamiczny. Główny element w Arystotelesowskim rozumieniu procesu. Po pierwsze – sytuacyjny układ powiązanych ze sobą elementów rozpatrywany jest jako postępujący naprzód, przejściowy i nieuchwytny. Po drugie – bodźce tworzące proces nie są niezmienne.
5) Perswazyjny. W proces retoryczny zaangażowana jest cała osobowość , każda osoba postępuje zgodnie z poczuciem własnego „ja” i dopuszcza pewien stopień współzależności od innych „ja”. Perswazja jest realizacją dynamicznego stanu harmonii między poszczególnymi osobami.
6) Socjopsychologiczny charakter. Współgranie czynników perswazji: społecznego (socio), osobistego (psycho) i intelektualnego (logical). 1) narzucenie określonych form związku sołeczno-sytuacujnego, 2) sugerowanie jakiegoś sformułowania (lub „obrazu”) ja-mówiącego 3) wprowadzenie określonej postawy wobec świata.
7) Doradczy [deliberative]. Każdy temat może być poddany dyskusji i rozwadze.
Punktem centralnym Arstotelesowskiego ujęcia komunikacji retorycznej jest pojęcie argumentu jako wzajemnej interakcji dyskutujących osób.
Dla Arystotelesa podstawowym paradygmatem komunikacji retorycznej był twierdząco-oceniający charakter relacji zachodzącej pomiędzy osobami uzasadniającymi swoje racje.
nanata