b28spec.pdf

(3307 KB) Pobierz
BIULETYN INFORMACYJNY
ODDZIAŁU
WARSZAWSKIEGO PTT
im. Mieczysława Karłowicza
Dodatek specjalny
Warszawa, luty 2009 r.
W setną rocznicę
śmierci
Mieczysława Karłowicza
Mieczysław Karłowicz (1876-1909
)
"I gdy znajdę się na stromym wierzchołku, sam, mając jedynie lazurową kopułę nieba nad
sobą, a naokoło zatopione w morzu równin zakrzepłe bałwany szczytów - wówczas zaczynam
rozpływać się w otaczającym przestworze, przestając się czuć wyosobnioną jednostką,
owiewa mnie potęŜny, wiekuisty oddech Wszechbytu. Tchnienie to przebiega przez wszystkie
fibry mej duszy, napełnia ją łagodnym
światłem
i sięgając do głębin, gdzie leŜą wspomnienia
trosk i bólów przeŜytych, goi, prostuje, wyrównywa. Godziny przeŜyte w tej podświadomości
są jakby chwilowym powrotem do niebytu: dają one spokój wobec
Ŝycia
i
śmierci,
mówią o
wiecznej pogodzie roztopienia się we wszechistnieniu."
M. Karłowicz h. Karłowicz
Karłowiczowie herbu Karłowicz
Rodzina Karłowiczów herbu własnego zamieszkiwała w powiecie lidzkim i trockim. Linia
tej rodziny, wywodząca się z powiatu lidzkiego, potwierdziła swoje szlachectwo w
Cesarstwie Rosyjskim aŜ trzykrotnie w: 8.XII.1798 r., 5.X.1817 r. oraz 1.VI. 1837 roku.
Aleksander Karłowicz syn Ludwika i wnuk Antoniego, który był dziadkiem Mieczysława
(kompozytora), posiadał majątki Bratomierz i Podzitwa w parafii ejszyskiej. Drugi z
wymienionych majątków został zakupiony jeszcze przez jego ojca Ludwika od Aleksandra
1
Roemera. Potem dobrami tymi zarządzał jego syn i ojciec Mieczysława, Jan Aleksander
Karłowicz.
śoną
Ludwika a zarazem prababką Mieczysława była Katarzyna z Billewiczów
[1769-1835]. Jej okazały grób zachował się do dnia dzisiejszego i znajduje się obok kościoła
parafialnego w Ejszyszkach. Rodzina Billewiczów była znana na Litwie. Z domu Billewicz
była takŜe Maria Piłsudska - matka twórcy odrodzonego państwa polskiego marszałka Józefa
Piłsudskiego. Niemniej jakie powiązania rodzinne łączyły Katarzynę z matką marszałka tego
niestety nie wiadomo.
Ludwik Karłowicz - starosta subortwicki, syn Antoniego, wnuk Michała i prawnuk
Kazimierza, który z kolei był synem Krzysztofa i wnukiem Wojciecha, potwierdził swoje
szlachectwo dnia 5.X.1817 r. Jego
Ŝoną,
jak juŜ wspomniano, była Katarzyna, córka
Antoniego Billewicza. Posiadali oni synów: Wincentego - byłego sędziego granicznego oraz
Aleksandra - sędziego granicznego w roku sporządzania wywodu. Majątek Podzitwa (158
dusz)
został kupiony przez Karłowiczów w 1803 roku. W powiecie trockim starostwo
subortowickie zostało nadane Antoniemu według przywileju z 1775 r. króla polskiego
Augusta II. "Słownik Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich" podaje [tom
11 str.
522],
Ŝe
Subortowicze były wsią włościańską oraz stanowiły teŜ dobra skarbowe nad jez.
Linamarka, Pokempis i Kempino w parafii Merecz w powiecie trockim. Były dawniejszym
starostwem niegrodowym subortowickim, które podłóg spisów podskarbińskich z 1766 roku
obejmowało wieś Subortowicze wraz z folwarkiem. Posiadał je Antoni a następnie Michał
Karłowicz.
Xymena z Karłowiczów
Ŝona
Feliksa Aleksandra Kozłowskiego
Z wypisu metryk pogrzebowych kościołów parafialnych dekanatu lidzkiego za rok 1834
(parafia
ejszyska: nr 134, s.31):
dowiadujemy się,
Ŝe
dnia 27.XII.1834 r. umiera Ludwik
Karłowicz, sędzia graniczny lidzki. W chwili
śmierci
ma 86 lat.
śywota
dokonał w Dworze
Podzitwie. Pozostała po nim wdowa Katarzyna z Billewiczów, która zmarła zaledwie rok
później 17.I.1835 r. mając lat 66 (pochowana
w Ejszyszkach)
oraz synowie Wincenty i
Aleksander. MałŜeństwo Ludwika i Katarzyny posiadało teŜ córkę Marię urodzoną w 1804
roku. Spis szlachty rodowej mającej prawo udziału w bezpośrednich wyborach na zebraniach
szlacheckich z 1855 roku wymienia ich syna Aleksandra [1801-1862] byłego ławnik sądu
powiatu lidzkiego. W jego posiadaniu w owym czasie znajduje się majątek Bratomierz
(parafia
ejszyska)
wraz ze 103 chłopskimi duszami.
Nieco wcześniejszy inwentarz dóbr ziemskich Bratomierz, które naleŜały do
wspomnianego juŜ Aleksandra Karłowicza (z
dnia 16.XI.1844 r.)
informuje, iŜ majątek ten z
przynaleŜnymi wsiami: Wilkańce, Dowgirdziszki, Wersoka oraz Nowe Janiszki liczą razem
1039 dziesięcin [1
dziesięcina = 1,0925 ha];
83 d.m., 81 d.Ŝ.. Majątek połoŜony jest od Wilna
o 63 wiorsty., Lidy 28 w., Grodna -112 w. a Kowna - 126.
Z wypisu metryk pogrzebowych kościołów parafialnych dekanatu raduńskiego za rok 1862,
(parafia
ejszyska: nr 232, s.601)
dowiadujemy się dalej,
Ŝe:
dnia 11.XII.1862 r. Aleksander
Karłowicz lat 62 umiera w majątku Bratomierz. Pozostała po nim wdowa Antonina oraz syn
Jan [Jan
Aleksander ur. 1836 - zm. 1903 - ojciec Mieczysława Karłowicza]
2
Najstarsza zachowana fotografia (tzw. dagerotyp, koniec pierwszej połowy XIX w.). Z prawej
Xymena córka Bernarda.
Niestety
metryka urodzenia Xymeny Karłowiczówny nie jest znana. Starając się zatem
zrekonstruować jej wywód, moŜemy się jedynie oprzeć na innych zachowanych
dokumentach. Niezwykle interesującym w tym względzie wydaje się być wpis w księdze
zgonów kościoła parafialnego daugowskiego z roku 1828. Dnia 29 listopada, we dworze
Bychowczyszki, "bardziej ze starości niźli z choroby", opatrzony sakramentami, umiera Józef
Karłowicz, sędzia ziemski i poseł na sejm grodzieński w 1783 roku, mający "mniej więcej"
70 lat. Był on synem Antoniego oraz rodzonym bratem wyŜej wspomnianego juŜ Ludwika a
takŜe Michała. Zmarły w chwili zgonu był wdowcem po Józefie z Soroków. Ów Józef
pozostawił po sobie dwóch synów Januarego, o którym nie ma bliŜszych informacji oraz
Bernarda. Dodatkowe informacje wnosi poniŜej zaprezentowana fotografia. Przedstawia ono
kobietę ubraną w
Ŝałobną
suknię. Być moŜe zdjęcie to wykonane zostało w krótkim czasie po
upadku powstania styczniowego (po
1863 r.),
kiedy to taki strój był powszechnie noszony
przez szlachcianki i ziemianki na znak narodowej
Ŝałoby
oraz z
Ŝalu
po poległych i zesłanych
powstańcach. Inną przyczyną takiego ubioru mógł być jednak fakt,
Ŝe
w owym czasie, ta
sędziwa kobieta była juŜ być moŜe wdową. Fotografia ta, na swoim odwrociu, została opisana
czarnym tuszem:
"Ewa z Kleczkowskich Bernardowa Karłowiczowa".
MoŜna więc być
pewnym,
Ŝe
niewiasta ta, to zatem nikt inny, jak właśnie małŜonka wzmiankowanego
powyŜej syna Józefa i Józefy Sorokówny, wnuka starosty subortowickiego Antoniego
Karłowicza. Majątek Bychowczyszki, gdzie zmarł Józef Karłowicz, ojciec Bernarda, które
stały się później własnością Kozłowskich, były dziedziczone w tej linii. Fakt,
Ŝe
Ksymena
była córką Bernarda i Ewy Kleczkowskiej jednoznacznie potwierdza takŜe wpis do księgi
ślubów
parafii Daugi z dnia 29 października 1855 roku. Wymienia on poślubionych Feliksa
Aleksandra Kozłowskiego, kawalera lat 29, syna Adama i ElŜbiety Kłanickiej oraz Xymenę
Karłowiczównę lat 23, córką Bernarda Karłowicza i Ewy z Kleczkowskich. MoŜna takŜe
dodać,
Ŝe
Ksymena nie była jedynym dzieckiem Bernarda i Ewy. W Bychowczyszkach w
dniu 15 listopada 1830 roku przyszła na
świat
jej starsza siostra Józefa Stanisława Wirginia
"córka Pisarstwa Ziemskiego Powiatu Trockiego". Chrzestnymi Józefy byli Stanisław
śyliński
- sędzia graniczny pow. trockiego i Tekla Chmielewska,
Ŝona
Antoniego takŜe
sędziego granicznego.
Ewa z Kleczkowskich
Ŝona
Bernarda Karłowicza - II połowa XIX w. Matka Ksymeny.
3
Na
koniec warto przedstawić najbardziej znanego członka tej rodziny - awangardowego
kompozytora doby neoromantyzmu i taternika w jednej osobie - Mieczysława Karłowicza.
Przyszedł on na
świat
11 grudnia 1876 roku w Wiszniewie (obecnie
Białoruś),
jako czwarte
dziecko Jana Aleksandra i Ireny z Sulistrowskich. Jak juŜ wspomniano wcześniej Jan był
synem Aleksandra i wnukiem Ludwika - byłego ławnika sądu powiatu lidzkiego i starosty
subortowickiego, a zarazem rodzonego brata dziadka Xymeny Kozłowskiej z Karłowiczów,
Józefa. Mieczysław zbyt długo nie przebywał w rodzinnym majątku na Litwie. W 1882 roku
Karłowiczowie wyjeŜdŜają do Haidelbergu, gdzie Mieczysław rozpoczyna naukę gry na
skrzypcach. Potem rodzina przebywa przez krótko w czeskiej Pradze by przenieść się dalej do
Drezna. Po powrocie do Polski, Karłowiczowie osiedlają się w Warszawie, gdzie Mieczysław
rozpoczyna naukę w szkole Wojciecha Górskiego. W rodzinne strony zagląda jedynie
podczas wakacji. W jego wzniosłych, czasami wręcz "wagnerowskich", utworach przejawia
się fascynacja romantyzmem. Umiłowane przez niego góry odbierają mu jednak
Ŝycie.
Mieczysław ginie w 1909 roku zasypany lawiną
śnieŜną
pod stokami Małego Kościelca. W
chwili tragicznej
śmierci
ma zaledwie 33 lata. Miejsce
śmierci
oznaczono granitowym
głazem, na którym wyryto prawoskrętną swastykę, ulubiony znak Mieczysława,
starosłowiański symbol "dobrego darzenia się" - niegasnącego ognia-znicza. Obok
umieszczono napis "Non
omnis moriar"
- nie wszystek umrę.
Oprac. i red. Zbigniew Muszyński
4

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin