Czynnik.doc

Czynnik

Proces

Objaśnienie

Skutki, powstające formy

Działalność wiatru

deflacja

wywiewanie i przemieszczanie drobnego, luźnego materiału skalnego z podłoża

misy deflacyjne, ostańce, bruk deflacyjny, próżnie podskorupowe, jamy

korazja

żłobienie, ścieranie i szlifowanie skał przez ziarenka piasku niesione przez wiatr

grzyby, okapy i gzymsy skal­ne, graniaki, wygłady, żłobki, bruzdy, jardangi

akumulacja

osadzanie piasku niesionego przez wiatr

draa, wydmy, kopce, pagórki, zmarszczki, języki, smugi

Procesy mrozowe

zamarzanie wody w podłożu

zamarzająca woda w podłożu oraz lód w różnych temperaturach zmieniają objętość, powodując zmiany w rzeźbie terenu

grunty strukturalne, szczeliny i kliny mrozowe,

rozmarzanie lodu w podłożu

zmiana objętości wody po rozmarznięciu w podłożu powoduje zmiany w rzeźbie terenu

misy. wanny, leje, niecki wytopiskowe, ałłasy

Działalność lodowców

detersja

szlifowanie i rysowanie podłoża przez lód lodowcowy i materiał skalny niesiony przez lodowiec

wygłady, mutony (barańce), rygle skalne, rysy, bruzdy, zadziory, drumliny

detrakcja

odrywanie i wykruszanie z podłoża bloków skalnych i rumoszu skalnego przez płynący lód lodowcowy

cyrki, żłoby lodowcowe (doliny U-kształtne), zagłębienia korkowe, bruzdy lodowcowe

egzaracja

zdzieranie, przesuwanie i fałdowanie materiału skalnego przez czoło lodowca

zagłębienia i garby zbudowane ze spiętrzonego materiału

akumulacja

osadzanie materiału niesionego przez lód lodowcowy

moreny: czołowa, boczna, de­nna, środkowa

erozja wód lodowcowych

żłobienie, wymywanie materiału podłoża i zboczy dolin przez wody płynące w obrębie lodowca i na jego przedpolu

rynny, garnki i kotły polodowcowe, pradołiny

akumulacja wód lodowcowych

osadzanie materiału niesionego przez wody płynące w obrębie lodowca i na jego przedpolu

ozy, kemy, tarasy kemowe, sandry, tarasy sandrowe, stożki glacifłuwialne

Procesy krasowe

rozpuszcza­nie węglanu wapnia i wy­mywanie go

woda zawierająca dwutlenek węgla roz­puszcza węglan wapnia ze skal węglano­wych, co powoduje zmiany w rzeźbie terenu

jaskinie, doliny, jary, ostańce: mogoty i humy, żebra, leje, polja, uwały, ospa, kamenice, żłobki

strącanie się węglanu wapnia i osadzanie go

węglan wapnia rozpuszczony w wodzie strąca się i osadza w jaskiniach oraz na powierzchni ziemi

stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, trawertyny, polewy, perły jaskiniowe

Kosmiczny

uderzenia ciał pochodzenia kos­micznego

sporadycznie zdarzają się zderzenia ciał kosmicznych (różnej wielkości) z Ziemią, największe nie spalają się w atmosferze, lecz docierają do jej powierzchni

kratery meteorytowe

Antropogeniczny

działalność człowieka

przystosowanie środowiska geograficz­nego do potrzeb człowieka (rolnictwo, górnictwo, przemysł, budownictwo, wypoczynek)

tamy, sztuczne jeziora, nasypy ziemne, kanały, rowy, drogi, wyrobiska, tunele, hałdy, tarasy uprawne, wielkie aglomeracje