Czynnik1.doc

Czynnik

Proces

           Objaśnienie

Skutki, powstające formy

Tektonika

ruchy izostatyczne

pionowe ruchy fragmentów litosfery wywołane obciążeniem lub odciążeniem danych części litosfery; litosfera może ugiąć się pod ciężarem lądolodu, wulkanu, sfałdowanych osadów, zakumulowanych osadów, wód jeziora lub morza

wypiętrzanie i obniżanie części kontynentów i dna oceanów (np. Skandynawia i okolice Zat. Hudsona w Ameryce Po. podnoszą się po ustąpieniu lądolodu)

ruchy epejrogeniczne

powolne, odwracalne, pionowe ruchy wielkich fragmentów litosfery, prawdopodobnie wy wołane ruchami materii płaszcza Ziemi (konwekcja cieplna)

transgresje i regresje mórz w różnych okresach geologicznych, tarasy morskie

ruchy górotwórcze (orogeniczne)

nieodwracalne procesy deformacji skorupy ziemskiej polegające na fałdowaniu i wypiętrzaniu osadów o znacznej miąższości na skutek nacisków wywołanych kolizją płyt litosfery; procesom tym towarzyszą procesy wulkaniczne, plutoniczne, sejsmiczne i izostatyczne

sfałdowanie i wypiętrzenie utworów geosynklinalnych, efektem tego procesu są min. fałdy, płaszczowiny, uskoki, góry zrębowe, góry fałdowe, pogrubienie skorupy ziem­skiej

procesy sejsmiczne

przemieszczanie się w skorupie ziemskiej fal sejsmicznych wywołanych gwałtownym rozładowaniem naprężeń nagromadzonych wskutek procesów tektonicznych; towarzyszą także wybuchom wulkanów i zapadaniem się stropów pustych przestrzeni podziemnych

drganie lub kołysanie powierzchni ziemi, powstają m.in. szczeliny, uskoki, zapadliska, osuwiska

Wulkanizm

procesy wulkaniczne

wydobywanie się z głębi Ziemi (ze szczelin lub kraterów) lawy, gazów, materiału piroklastycznego (np. pyłów, popiołów, bomb wulkanicznych); wulkanizm towarzyszy ruchom górotwórczym oraz stre­fom granic płyt litosfery

stożki wulkaniczne, wulkany szczelinowe, pokrywy lawowe, pokrywy popiołu

Plutonizm

procesy plutoniczne

przemieszczanie się magmy w podłożu skorupy ziemskiej oraz jej wnikanie w serie skalne i zastyganie; towarzyszy procesom wulkanicznym i ruchom górotwórczym

intruzje skał magmowych w formie batolitów, lakkolitów, żył (patrz s. 54)