Hasz.docx

Historia Sztuki, II rok, II semestr

wykład 1 | 17.02.2014 r.

WSTĘP DO SZTUKI KLASYCYZMU CZ. I
KLASYCYZM - Styl datowany od połowy XVIII w. po lata 30 XIX w. Przyjął się w całej Europie (również w Rosji). Budujące się państwo – Stany Zjednoczone przyjęło ten styl, narzucony przez europejczyków.  Termin klasycyzm pochodzi z łaciny, classicus – doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony). Oznaczał również klasę ludzi najbogatszych. Z czasem zaczęto mówić, że coś jest klasyczne w przypadku czegoś doskonałego, wzorcowego. Stąd wyróżniamy pojęcie klasyczności w różnych dziedzinach. W dodatku można określać w ten sposób inne style, np. „klasyczny gotyk”, co oznacza tyle co „gotyk w najlepszym wydaniu”.

Cały styl może być nazywany klasycyzm/neoklasycyzm – aby podkreślić dany, konkretny styl. Stosuje się również nazwy do konkretnych etapów:

·         klasycyzm                             – etap początkowy, lekki, oparty na rzymskich wzorcach

·         neoklasycyzm                             – styl wyczyszczony z naleciałości barokowych, poważniejszy, dojrzały

Funkcjonują także nazwy :

·        

pseudoklasycyzm                             (w określeniu rzeźby)

·        

Klasycyzm francuski

·         Styl Ludwika XVI                             (pierwsza faza klasycyzmu)

·         Styl dyrektoriatu                            (druga faza klasycyzmu)

·        

Styl cesarstwa = Empire               (czasy Napoleona
 

·        

Klasycyzm polski

·         Styl Stanisławowski                             (początek)

·         Styl Księstwa Warszawskiego

·         Styl Królestwa Kongresowego

W pierwszej połowie XVIII w. odkryto Pompeje, co zaowocowało narodzinami archeologii. Stąd zrodził się wielki entuzjazm odnośnie powrotu do antyku.

Rokoko, przykłady:
Francois Boucher, Panna O’Murphy, Odaliska
Jean-Honore Fragonard – Huśtawka (1767)
- styl arystokracji przesiąknięty erotyzmem, swawolą, typowy dla lat poprzedzających rewolucję francuską.

Klasycyzm rodził się w czasach Oświecenia, rozwijał się on równolegle do Romantyzmu.

Cechy, ideały oświeceniowe:
- kult rozumu i rozsądku (racjonalizm)
- chęć znalezienia prawidłowości w istniejącym świecie
- chęć oddziaływania dydaktycznego i moralizatorskiego
- odrzucenie tematyki rokokowej* w celu zastosowania tematyki dydaktycznej i moralizatorskiej
- froma – odrzucenie kruchej i kapryśnej formy rokoka. Przyjęto formę przemyślaną, stabilną, silną.
- powrót do antyku** ,(matematyczne podejście, racjonalizm)kolejny po renesansie styl oparty na znajomości antyku

*                                                                                                   **




Stosunek antyku do klasycyzmu:
1. archeologiczny               (odkryć źródło poznania)
2. poznawczy                            (poznać zasady)
3. naśladowczy                             (naśladować w oparciu o poznane zasady)

Rzym uważano za obowiązkowe miejsce do odwiedzenia jako miejsce skupiające najwięcej informacji o antyku.

wykład 2 | 24.02.2014 r.
WSTĘP DO SZTUKI KLASYCYZMU CZ. II
   Rzym stanowił ośrodek, w którym zachowała się duża liczba zabytków. Miasto dostarczało wzorce i wiedzę o kulturze antycznej.

Giovanni Battista Piranesi (1720-1778)
- Włoski grafik i architekt. Wykonywał weduty Rzymu (La Vedute di  Roma, 1746 // Le Archita Romane, 1756).Weduty przenoszone były na metalowe płyty. Wielu rysowników (zwłaszcza angielskich) wykonywało widoki miasta dla ludzi niepodróżujących.

Johann Joachm Winckelmann (1717-1768)
- teoretyk sztuki (Niemcy, Drezno), autor „O sztuce u dawnych” i innych dzieł, w których pisał, że antyk stanowi doskonałość. Uważał, że zwłaszcza sztuka grecka powinna być traktowana jako wzorzec.  Pisał, że „Spokój jest szlachetniejszy niż ruch” oraz, że „Rysunek jest odbiciem pracy umysłu, a kolor – serca”. W Rzymie zyskał dwie posady – naczelnego bibliotekarza Watykanu oraz konserwatora sztuki Starożytnego Rzymu.  Zwany jest ojcem historii sztuki; wprowadził pojęcie stylu; pochowany został w mieście portowym – Triest (mauzoleum Winckelmanna)

Stanisław Kostka Potocki (ur. 1755 w Lublinie, zm. 1821 r. w Wilanowie)
- autor dzieła „O sztuce u dawnych czyli Winckelmann polski” – pisemny podręcznik o historii sztuki po polsku (1815). Jest bohaterem portretu konnego autorstwa Jacques Louis-Davida, dzieła rangi światowej

ARCHITEKTURA KLASYCYZMU
   W urbanistyce miasta klasycystyczne miały przemyślany układ ulic. Do takich miast należą miasta Stanów Zjednoczonych:  Filadelfia, Nowy Jork (nazwa miasta została nadana na cześć angielskiego miasta York; 11 alei + 100 ulic, piąta aleja spełnia rolę centrum), a także Waszyngton, które zakładane były w czasach narodzin klasycyzmu.
   Miastom istniejącym usuwano mury (zasypywano fosy) i prostowano ulice (np. w Lublinie trakty – ulice kierujące na inne miasta), likwidowano cmentarze oraz budowano nowe, które odzwierciedlały myśl racjonalną i matematyczną, charakterystyczną dla klasycyzmu. Architektura w stylu klasycystycznym w przeciwieństwie do poprzedzających styli, występuje o wiele więcej budowli pod względem przeznaczenia.

Cechy architektury klasycystycznej:

·         wielość przeznaczeń

·         racjonalność (typowy jest plan prostokątny – wydłużony lub centralny)

·         proste bryły budowli

·         dekorację często stanowił portyk 

·         w portykach nawiązywano do wszystkich porządków architektonicznych

·         odwołanie do estetyki antycznej: symetria, rytm oraz harmonia  (np. kolumn lub okien ; zgodność kierunków)

·         belwederek – (bella – piękno, vedere – widok) część na dachu, rodzaj tarasu i punktu widokowego

·         dekoracja budowli jest oszczędna, proste gzymsy lub gładkie ściany z fryzem u góry

·         stosowano ornamenty greckie i rzymskie (np. meander, astragal, kimation joński, palmety, bukraniony, a przede wszystkim te, które były stosowane w rysunkach Piranesiego.

·         Moda na tapetowanie wnętrz w jasnych tonacjach

·         Okna typu portfenetr (Porte-fenêtre) - wysokie okno od podłogi do sufitu, z zewnętrzną balustradą

·         Wnętrza często stosowały fasetę (wyokrąglenie narożnika między ścianą a sufitem z delikatną ornamentyką np. w kolorze złota

·         Meble (np. nogi mebli) kanelowano, nawiązując do dekoracji w porządkach architektonicznych. REKAMIERA – dwa oparcia/leżanka charakterystyczna dla stylu Empire (czasy Napoleona)

Ludwik XV to król, z którym wiąże się początek klasycyzmu. Żył on krótko, przez co pierwsza faza nazywa się stylem Ludwika XVI. Ludwik XV miał żonę Marię Leszczyńską. W trakcie choroby przeżył 6 zabiegów upuszczania krwi.  Modlił się do św. Genowefy – patronki Paryża, wyzdrowiał i zgodnie z daną świętej obietnicą pobudował kościół św. Genowefy znany jako Panteon w Paryżu.

Ange-Jacques Gabriel  (1698-1782 Paryż, Francja)
- jeden z pierwszych architektów; autor pierwszego dzieła klasycyzmu – rezydencja Petit Trianon w ogrodach Wersalu, gdzie Ludwik XV odwiedzał swoje faworyty. Budowlę cechują duże okna, pilastry o kapitelach korynckich. Z drugiej strony budynku znajdują się korynckie kolumny.


Petit Trianon przód oraz tył budynku

wykład 3|03.03.2014 r.
PARYŻ


   Miasto oparte o plan eliptyczny (Starego Paryża), otoczone autostradą, co umożliwia łatwy dojazd. Aglomeracja paryska liczy około 10 milionów mieszkańców. Prócz odciętej autostradą części (bulwar paryski) miasto wlicza peryferie. Sekwana oddziela dwie wyspy – wyspę św. Ludwika i Île de la Cité, gdzie ukształtowały się najstarsze osiedla, co było dla ludu wczesnego średniowiecza bezpieczne. Od wysp Paryż kształtował się po bokach. Po lewej stronie Sekwany znajduje się dzielnica łacińska (nazwa pochodzi od języka,  którym głównie posługiwali się mieszkańcy). Na wzgórzu dzielnicy łacińskiej Ludwik XV zbudował Kościół św. Genowefy. Kazał zaprojektować budowlę architektowi o nazwisku Jacques Germain Soufflot. Kościół był długo budowany przez co fundator i sam architekt nie doczekali ukończenia. Gdy skończono budowlę wybuchła Rewolucja francuska  (14 lipca 1789), która trwała 10 lat. Po niej Francja została z federalnego państwem demokratycznym. Ze względu naciężkie warunki do życia mieszkańcy sprzeciwili się królowi i królowej. Gniew ludu spadł na kościoły. Ukończony kościół był niszczony od ołtarza, po relikwiarze i prochy zmarłych. Podpalony nie płonął (ze względu na budulec), stąd ogień wygasł, a kościół pozostawiono zbezczeszczony. Po śmierci jednego z przywódców rewolucji zdecydowano pochować go w kryptach pod kościołem św. Genowefy. Nazywany Panteonem po dziś dzień nie stanowi nawiązania do Panteonu Rzymskiego (który miał okrągły plan + przedsionek, a Panteon paryski jest na planie krzyża). Budowla jest nazwana Panteonem, ponieważ Panteony narodowe na całym świecie chowają największych bohaterów i synów ojczyzny (Panteon paryski chowa wśród synów ciało Marii Skłodowskie-Curie z mężem).  Fasada zawiera portyk kolumnowy z trójkątnym  przyczółkiem. Cała budowla jest oszczędna w dekoracji, a całość stanowi majestatyczny obraz. We fryzie środkowa postać (Marianna/Marsylianka – symbol Francji) trzyma wieńce z liści laurowych, a do niej podchodzą największe postacie, synowie ojczyzny. Wnętrze również upodabnia się do budowli antycznej. W kryptach podkościelnych chowani są bohaterowie.

plan ->
STYL EMPIRE
AUSTERLITZ, 2 grudnia 1805, „Bitwa trzech cesarzy”
Napoleon święcił największe triumfy w 1805-1806. Ten z Austerlitz należy do najbardziej spektakularnych (Dziś miejscowość nosi nazwę Sławków pod Brnem). Napoleon wraz z Wielką Armią pod Austerlitz napotyka siły rosyjsko-austriackie. Sprzymierzeńcy zajęli strategiczne pozycje, a ich armie były znacznie większe od sił Napoleona.  Wojska czekając do rana zostały zaskoczone przez Napoleona i pokonane. Na cześć swoich żołnierzy cesarz postanowił budować łuki triumfalne:m „Wrócicie do Ojczyzny pod łukami chwały” (w Starożytnym Rzymie łuki traktowane były jako miejsce oczyszczenia), ale z planowanych powstały tak naprawdę tylko dwa.  Jeden z łuków to zaprojektowany przez architekta o nazwisku Jean-Francois Chalgrin – 1.WIELKI ŁUK TRIUMFALNY, z którego wychodzi 12 głównych alei Paryskich. Plac stanowi założenie barokowe, uzasadniony promienistymi alejami nosi nazwę – plac gwieździsty oraz Place Charles de Gaulle (nazwany jako uhonorowanie ukochanego przez lud prezydenta Francji). Sam Łuk triumfalny ma 50m wysokości. Został zaczęty w 1806 r., a ukończony dopiero po śmierci Napoleona w 1836 r.).  Jest zdobiony reliefami. Tematycznie wiążą się z Napoleonem i wolnością. Kobieta/sława honoruje Napoleona laurami. Inny relief (sztandarowe dzieło romantyzmu – Marsylianka) jest dość patetyczny (jego powstanie wiąże się z rozwijającym się przy końcu budowy romantyzmem). W podłuczach budowli na wewnętrznych ścianach są napisy mówiąca o polach bitewnych, miejscowościach, gdzie rozegrały się bitwy Napoleońskie. Jest też ponad 700 nazwisk wybitnych dowódców napoleońskich w tym 11 polskich. Ci, którzy zginęli na polu bitewnym podkreśleni są linią. 2.ŁUK KARUZELI, projekt Charlesa Percier i Pierre Fontaine, budowla wykonana w latach 1806-1808. Nazwa pochodzi od parad konnych – tzw. karuzeli urządzanych na Placu Karuzeli. Jest to kolejny przykład budowli EMPIRE, dla którego bardzo charakterystyczna jest wierność w odtwarzanie cech antycznych. Na szczecie znajduje się kwadryga. Łuk znajduje się między Luwrem, a Ogrodami Tuileries.


1. Wielki Łuk Triumfalny                                                                                      2.Łuk Triumfalny Karuzeli
 

O Paryżu c.d.
W latach 70 XX w. We Francji ponował George Pompidou, który z pomocnikiem chciał unowocześnić Paryż. W wyniku prac (które trwają do dziś) powstały budowle postmodernistyczne, w tym piramida Lurwu. Piramida funkcjonuje jako wejście do muzeum. Pod piramidą znajduje się ogromny podziemny Luwr (3 poziomy, w tym parkingi). Wśród podziemnych dróg znajduje się główny korytarz, który prowadzi do drugiej – odwróconej piramidy, która oświetla podziemne wnętrza. Od piramidy przez Ogrody Tuileries (Jardin des Tuileries) dochodzi się do Placu de la Concorde z obeliskiem pochodzącym z Egiptu. Plac uformowany jeszcze za czasów Baroku (panowanie Ludwika XIV). Usunięto nazwę placu za czasów rewolucji (zmieniono na Plac Rewolucji, gdzie zgilotynowano ok. 1300 osób),  a po rewolucji zmieniono nazwę na Plac Zgody na znak zgody narodo wej. Na zatarcie pamięci o gilotynie postawiono obelisk przywieziony z Egiptu
Piramida w Luwrze                                                                                        Plac de la Concorde / Plac Zgody

Aleja Wielkiej Armii prowadzi do dzielnicy La Defense („dzielnica obrony”) – najnowocześniejszej dzielnicy w Europie. W latach 70tych podjęto wielkie prace, które uatrakcyjniały na przestrzeni lat nowoczesną dzielnicę biznesu. Mówi się o niej „europejski Manhattan”. Na terenie dzielnicy jest „pomnik obrońców” z brązu. W dzielnicę wpleciono budynki mieszkalne, hotele, akademiki i obiekty należące do Uniwersytetu Paryskiego.
Łuk Triumfalny La Defense – centrum dzielnicy, jako odpowiednik Wielkiego Łuku Triumfalnego i Łuku Karuzeli; charakteryzuje się nowoczesną formą. W budowli znajdują się biura i sala kongresowa. Łuk ma 110 m wysokości. W ścianach mieszczą się 3 francuskie ministerstwa. Budynek obłożony jest białym marmurem oraz szkłem.
La Defense jest wielkim miejscem plenerowym dla najsłynniejszych rzeźbiarzy świata:
Cesar Baldaccini – artysta, który wykonywał rzeźby fragmentów/detali ciała oraz rzeźby ze sprasowanych samochodów.
Igor Mitoraj – wykonawca/rzeźbiarz pochodzenia Polskiego
Joan Miro - kataloński malarz, rzeźbiarz i ceramik.



                                                                                                 
                                                                                                                                           Łuk Triumfalny La Defense ...