3H. Proces dekompozycji sanacji i system rządów w drugiej połowie lat 30.
I. Dekompozycja obozu rządzącego.
a) Sanacja po śmierci Piłsudskiego:
1. Początek i główna przyczyna dekompozycji sanacji-śmierć Piłsudskiego (12.05.1935r.), który nie zostawił testamentu politycznego, ani wyrazistego następcy.
2. Następcy dokonali rozdziału funkcji, które przed śmiercią sprawował Piłsudski.
-Ministrem Spraw Wojskowych został gen. Tadeusz Kasprzycki;
-Generalnym Inspektor Sił Zbrojnych został gen. Edward Rydz-Śmigły;
3. Rządząca de facto grupa pułkowników (na czele płk. Sławek) chciała przejąć stanowisko prezydenta, jednak Mościcki uznał, że jego kadencja trwa do 1940 roku i odmówił ustąpienia. Sławek liczył, że jego pozycję wzmocnią wybory, jednak zostały zbojkotowane przez opozycję. Sławek rozwiązał BBWR. Niektórzy odwrócili się od Sławka i udzielili poparcia Rydzowi-Śmigłemu, który zawarł porozumienie z Mościckim dzieląc się władzą.
b) RYDZ-ŚMIGŁY:
1. 1936-Mościcki awansuje Rydza-Śmigłego do stopnia marszałka oraz staje się pierwszą osobą po prezydencie w państwie.
2. Cel polityczny Rydza-Śmigłego: aktywna polityka, zmierzająca do przyspieszenia procesu obronności kraju. Oficerowie byli faworyzowani, czuli się elitą władzy.Państwo było zmilitaryzowane, natomiast armia była słabo wyposażona.
c) Strajki i demonstracje lat 1936-1937:
Dekompozycję sanacji chciała wykorzystać opozycja. Przez Polskę przetoczyła się fala strajków zarobkowych i demonstracji politycznych. Endecja przystąpiła do walki z bronią w ręku.
d) Rząd generała Składkowskiego i inż. Kwiatkowskiego:
Rydz-Śmigły i Mościcki chcieli powołać silny rząd, który mógłby opanować sytuację w kraju. Nowy rząd:
-premier-Felicjan Składkowski
-wicepremier oraz minister przemysłu i handlu- inż. Eugeniusz Kwiatkowski
Rząd ten przetrwał do 1939 roku- był to najdłużej sprawujący władzę rząd w II RP. Podjął działalność na rzecz wzmocnienia obronności państwa.
e) COP-Centralny Okręg Przemysłowy; został zbudowany dzięki pożyczkom z Francji; budowano fabryki zbrojeniowe celem zmodernizowania armii. Skutek: ożywienie gospodarki i zmniejszenie liczby bezrobotnych.
f) Rydz-Śmigły tworzy OZON – Obóz Zjednoczenia Narodowego, ponieważ chce być duchowym przywódcą narodu. (szefem płk. Adam Koc)
g) PRZYJĘCIE PRZEZ RYDZA-ŚMIEGŁEGO TYTUŁU MARSZAŁKA ORAZ PRÓBY POROZUMIENIA SIĘ Z ENDECJĄ POGŁEBIŁY KRYZYS WEWNĘTRZNY W OBOZIE SANACYJNYM; w 1937 niezadowoleni piłsudczycy zaczęli organizować kluby demokratyczne, które w 1938 przekształciły się w Stronnictwo Demokratyczne (SD)
h) Opozycja podjęła próbę zjednoczenia różnych grup w ramach tzw. Frontu Morges. Ta próba się nie powiodła, natomiast utworzono STRONNICTWO PRACY (SP) z Karolem Popielem na czele. (dawni zwolennicy NPR i chadecji)
Podsumowanie:
Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 1935–1937 powstała i rozwinęła się tzw. lewica sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana "grupa zamkowa", skupiona wokół Ignacego Mościckiego, konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół Edwarda Rydza-Śmigłego i OZON reprezentującymi tendencje nacjonalistyczne i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do swojej tragicznej śmierci) cieszył się Walery Sławek, który jednak stopniowo tracił władzę. Do samego 1939 roku władzę w kraju sprawował tzw. triumwirat Mościcki-Rydz-Beck.
Klęska wrześniowa położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas II wojny światowej znaczne wpływy w rządzie emigracyjnym i jego agendach w kraju.
sote12