esej3.doc

Handel we współczesnej gospodarce jest bardzo dynamicznie rozwijającym się sektorem polskiej gospodarki. Szczególnie widoczne jest to w handlu detalicznym, kiedy to podmioty działające na rynku, jako podmioty pośredniczące w obrocie towarowym, starają się wypracować przewagę konkurencyjną. Bardzo ważnym elementem dla polskiego handlu są wielkopowierzchniowe, średnie jak i małe sklepy. Właściciele sklepów, zarówno tych mniejszych jak i większych, starają się dotrzeć do klienta i go zatrzymać, poprzez lokalizację swojej placówki handlowej czy też ofertą handlową. Ze względu na coraz to większą liczbę różnorodnych placówek handlowych, detaliści przekonują klientów do korzystania ze swojej oferty poprzez różnorodne oferty i metody sprzedaży. Różne formy handlu, innowacje w nim, są elementami przewagi konkurencyjnej. Handel jednak powinien być nie tylko przedmiotem zainteresowania detalistów czy innych przedstawicieli trudniących się handlem, ale także powinien zwrócić zainteresowanie ośrodków zarządzania gospodarką. Kierowanie handlem musi uwzględniać różnorodność branżową rynków, różne warunki terytorialne, oraz grupę społeczeństwa i grupę docelową, do której handel ten jest kierowany.

Można go definiować jako wyodrębnioną dziedzinę wyspecjalizowanej pracy społecznej, w której bierze się pod uwagę, zawodowe pośredniczenie w obrocie dobrami materialnymi, czyli na zakupie towaru w celu jego dalszej odsprzedaży.[1]

W literaturze przedmiotu, handel pełni wiele funkcji. Zbigniew Zakrzewski  wyróżnia  pięć funkcji, takich jak:

1.      Uzgadnianie struktury rodzajowej oferty,

2.      Kierowanie ruchem towarów w czasie,

3.      Kierowanie ruchem towarów w przestrzeni,

4.      Kształtowanie pojedynczej partii towaru,

5.      Kształtowanie struktury asortymentowej towarów.[2]

Każda z wymienionych funkcji wpływa na prawidłowy rozwój i kształtowanie się handlu w gospodarce.

Przyjmując, iż handel to zespół wszystkich przedsiębiorstw handlowych, które realizują obrót produktami, można wyróżnić dwa podstawowe jego szczeble, a mianowicie: hurt i detal. Jednym z ogniw handlu jest więc handel detaliczny. Jest on ostatnim i zarazem najważniejszym ogniwem pośrednictwa w obrocie towarami, dzięki któremu następuje przesunięcie towarów ze strefy wymiany do strefy spożycia czy też zużycia produkcyjnego.  Działalność przedsiębiorstw handlu detalicznego, jest skierowana na zaspokojenie potrzeb klientów indywidualnych, są oni zatem nabywcami towarów w handlu detalicznym. W mniejszym stopniu, z oferty detalistów, korzystają konsumenci zbiorowi i drobni wytwórcy.

Handel detaliczny można podzielić według odpowiednich kryteriów. Ze względu na to, iż występuje bardzo duże zróżnicowanie przedsiębiorstw handlowych, trudno jest przyjąć jedno kryterium, dzięki któremu można by dokonać klasyfikacji wszystkich placówek handlowych. Każde przedsiębiorstwo handlowe, jest inne w stosunku do pozostałych. Dlatego też można podzielić je według formy prawnej; struktury organizacyjnej; asortymentu który oferuje; formy obsługi klienta w danej placówce; polityki cenowej jaką prowadzi; lokalizacji oraz wielkości punktu sprzedaży.

Handel detaliczny spełnia określone zadania do których zaliczyć można:

-        Zaopatrywanie konsumentów w towary, które zaspokajają ich potrzeby. Nabywcy oczekują otrzymać taki towar, na jaki zgłaszali zapotrzebowanie a ponadto spodziewają się sprawnej i zarazem kulturalnej obsługi,

-        Celowe kształtowanie konsumpcji, której celem jest promowanie towarów poprzez zastosowanie instrumentów promocji sprzedaży, takich jak np. reklama. Dodatkowo można w odpowiedni sposób oferować towary nabywcom, jak również świadczyć dodatkowe usługi przy zakupię,

-        Współudział w kształtowaniu cen na towary. Rola handlu w tym zakresie skupia się, na rejestrowaniu zachowań konsumentów na zmiany cen, a następnie przekazywanie tych reakcji właściwym organom,

-        Ponadto, w niektórych uzasadnionych przypadkach, zadaniem handlu detalicznego jest również produkcja i przetwórstwo, której celem jest wzbogacenie i uzupełnienie masy towarowej oferowanej w sklepach sieci własnych. [3]

Oprócz zadań, handel detaliczny ma również funkcje, które spełnia. Przede wszystkim dostarcza on konsumentom towary i usługi, które zaspokajają ich potrzeby. Towary te są oferowane w określonym miejscu i czasie. Różnorodność oferty asortymentu ułatwia konsumentom dokonywanie wyboru, a utrzymanie zapasów towarów, sprawia, iż konsumenci mają gwarantowany dostęp do nich, który jest ograniczony jedynie godzinami otwarcia placówek handlowych. Poza tym, handel detaliczny ponosi ryzyko, organizuje przepływ produktów z ograniczonej liczby przedsiębiorstw wytwórczych do licznych, rozrzuconych na dużym obszarze punktów sprzedaży. Handel detaliczny zajmuje się także realizowaniem dostaw towarów, informowaniem i doradztwem, świadczeniem usług posprzedażowych, a także kreowaniem odpowiedniej atmosfery w sklepach. Bardzo istotnym czynnikiem, od którego zależy prawidłowe wykonywanie funkcji handlu, jest sieć handlowa. Punktami sieci handlowej są wszystkie składniki majątku trwałego, które bezpośrednio są związane z obrotem towarów. Cechą, która je charakteryzuje jest różnorodność form oraz rozproszenie terytorialne. Punkty te są zróżnicowane pod pewnymi względami takimi jak:

-        Rodzaj funkcji jakie pełnią,

-        Rozmiar operacji handlowych,

-        Branża,

-        Wyposażenie techniczne,

-        Zatrudnienie i organizacja pracy,

-        Lokalizacja.[4]

Asortyment towarów a także usługi jakie mu towarzyszą muszą zostać udostępnione konsumentowi w jak najbardziej dogodnym dla niego miejscu. Lokalizacja placówek handlowych ma największe znaczenie spośród wszystkim aspektów organizacyjnych i ekonomicznych, które są ściśle związane z kształtowaniem sieci handlowej. Aby umieścić placówkę handlową, trzeba najpierw określić jej ogólną lokalizację, czyli zbadać, w jakim rejonie, mieście czy obszarze podmiejskim występuje zapotrzebowanie na dany asortyment, oraz  zorientować się jak kształtuje się tam konkurencja i jakie ma ona rozmiary. Po rozpoznaniu lokalizacji ogólnej, detalista powinien dokonać lokalizacji szczegółowej, czyli musi ocenić atrakcyjność danego miejsca. Aby tego dokonać konieczne jest wzięcie pod uwagę, dostępności danego miejsca, atrakcyjność miejsca ze względu na komunikację, komplementarność oferty z ofertami innych sklepów, które są zlokalizowane w pobliżu, a także widoczność samej placówki, dla potencjalnych konsumentów. Lokalizacja szczegółowa jest przede wszystkim nakierowana na wygodę i przyciągnięcie konsumentów. Detalista powinien zapewnić swoim klientom takie warunki, dzięki którym klienci będą zauważali placówkę handlową, będą mieli dogodny dojazd i parking. [5]

Z terytorialnym rozmieszczeniem placówek handlu detalicznego wiąże się także specjalizacja. Polega ona na związku pomiędzy lokalizacją a specjalizacją danego rodzaju. Są to zatem sieci które, można wyróżnić pod względem oferowanego asortymentu, formy sprzedaży jaką dana placówka prowadzi czy też funkcji jakie pełni w sferze obrotu towarami. Trzeba również pamiętać o czynnikach które oddziaływują na funkcjonowanie sieci detalicznej. Do takich czynników można zaliczyć:

-        Czynniki demograficzne,

-        Czynniki, które wiążą się z efektywnym popytem,

-        Czynniki funkcjonalno- przestrzenne,

-        Czynniki, które wyznaczają opłacalność sieci detalicznej, czyli jej efektywność. [6]

Coraz częściej jednak można zauważyć, odchodzenie od zasad lokalizacji. Większość obiektów wielkopowierzchniowych jest usytuowana poza centrami miast. Z kolei dostęp do placówek w pobliżu miejsc pracy czy miejsca zamieszkania, zapewniają już tylko mniejsze sklepy. Placówki wielkopowierzchniowe przyciągają za to swoich klientów innymi możliwościami takimi jak np. atrakcyjna oferta, ośrodki handlowo- rozrywkowe a także dużą przestrzenią parkingową. Odpowiedni dobór sklepów, placówek gastronomicznych jak rówież placówek usługowych jest bardzo atrakcyjną ofertą dla konsumentów, ponieważ mogą oni w jednym miejscu dokonać zakupu potrzebnych im towarów a także skorzystać z oferowanych usług. Lokalizacja placówek handlu detalicznego powinna być również rozpatrywana pod względem obowiązujących regulacji prawnych, gdyż wywiera ona istotne znaczenie na kierunek i rozwój sieci detalicznej. Decyzje jakie są podejmowane przez przedsiębiorstwa handlowe kształtują rozwój sieci handlowej. Liczba i powierzchnia placówek, forma sprzedaży, lokalizacja, czy też inne cechy struktury placówki pozwalają ocenić sprawność i  efektywność usług handlowych świadczonych konsumentom. [7]

Różne formy handlu, występują nie tylko w skali regionalnej, ale także w miastach. Handel w tej sytuacji jest jednym z bardziej istotnych czynników miastotwórczych. Jednakże, aby dobrze funkcjonował, konieczne jest jego prawidłowe rozwinięcie, co wiąże się również z  właściwą lokalizacją.[8]

Miasto Racibórz znajduje się na południu Polski w województwie śląskim. Położone jest ono w dolinie Odry, w tzw. Kotlinie Raciborskiej. Prawa miejskie Racibórz nabył w 1217 roku a obecnie zajmuje on niecałe 75 km2 . Herbem Raciborza jest połowa białego orła piastowskiego bez korony z otwartym dziobem, złączonego z połową złotego, drewnianego koła o pięciu pełnych szprychach i to wszystko znajduje się na czerwonym tle.

Racibórz, swoją atrakcyjność handlową, zawdzięcza topograficznemu usytuowaniu. W pobliżu tego miasta, nie ma innego dużego ośrodka miejskiego, które mogłoby być konkurencją w zakresie przyciągania klientów dla Raciborza. Centrum miasta skupia ok. 40% powierzchni sprzedażowej całego miasta, co sprawia, że właśnie ta część Raciborza jest najlepiej ukształtowanym ośrodkiem handlowo- usługowym. Mimo dogodnej dla konsumenta lokalizacji, handel w centrum Raciborza, boryka się z problemami, takimi jak brak miejsc parkingowych dla klientów czy też z niezbyt wygodnymi połączeniami komunikacyjnymi. Oprócz centrum, handel jest również widoczny wzdłuż niektórych głównych ulic tego miasta. Większe placówki handlowe, takie jak, hipermarkety, supermarkety czy też sklepy dyskontowe, które funkcjonują na terenie Raciborza, są zlokalizowane w niewielkiej odległości od centrum. Wokół tych placówek handlowych pojawiają się koleje obiekty handlowe, co w  rzeczywistości sprzyja tworzeniu ośrodków handlowych. Wyjątkiem jest hipermarket Auchan, który ze względu na powierzchnię jaką zajmuje, został usytuowany na obrzeżach miasta. W Raciborzu funkcjonują również dwie mniejsze galerie handlowe.[9] Mieszkańcy Raciborza mają duże możliwości w wyborze miejsca, w którym chcą nabywać określone towary. Mają do dyspozycji nie tylko szeroką gamę produktów, ale także dostatecznie rozbudowaną sieć handlową. Olbrzymim zainteresowaniem wśród Raciborzan cieszą się takie placówki handlowe, w których mogą oni nabyć produkty o zróżnicowanej jakości i cenie. Opinia mieszkańców Raciborza jest bardzo istotnym elementem, jaki aktualni i przyszli handlowcy powinni brać pod uwagę przy tworzeniu swoich placówek handlowych. Potrzeby konsumentów muszą zostać zaspokojone przez handlowców, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której, potencjalni klienci zrezygnują z nabywania towarów w Raciborzu, na korzyść innych miejscowości, w których znajdą to, czego oczekują. Zdanie Raciborzan powinno wywierać znaczący wpływ na sieć handlu w tym mieście. Aby dowiedzieć się, o tym, co dla mieszkańców jest ważne w handlu, czego potrzebują i oczekują, a co nie ma dla nich jakiegokolwiek znaczenia, konieczne jest przeprowadzenie z nimi badań bezpośrednich.

Badania rynku są wszechstronnym źródłem informacji, związanych z efektami gospodarowania. Informacje uzyskane podczas badań przedstawiają możliwości i przeszkody związane z danym zagadnieniem. Przebieg badań można podzielić na trzy zasadnicze etapy:

-        Etap I Projektowanie badania,

-        Etap II Realizacja Badania,

-        Etap III Komunikowanie wyników.

Każdy z etapów, zawiera dodatkowo określone czynności, które badacz musi wykonać , aby uzyskać odpowiedź na stawiane przez siebie pytania. [10] Badania rynku powinny być tak przeprowadzone, aby dawały odpowiedzi na pytania związane z osobami występującymi na rynku, z ich zachowaniami, z przesłankami jakie nimi kierują, z tym co chcą nabyć, gdzie, kiedy i po jakiej cenie. Odpowiedzi powinny też wskazywać na poziom usług handlowych, jakich oczekują konsumenci, a także respondenci mogą wskazywać na ograniczenia związane z handlem, jak również na jego zalety. Rozpoznanie sytuacji danego rynku, daje możliwości połączenia ze sobą takich wielkości jak produkcja czy handel, a także ukazuje spojrzenie konsumentów na dane zagadnienie. [11]

W celu przeprowadzenia badań z mieszkańcami Raciborza, konieczne będzie zastosowanie badań ankietowych, które polegać będą na zwróceniu się do pewnej liczby osób z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące handlu detalicznego na terenie miasta Racibórz. Zadawane pytania muszą być odpowiednie i dotyczyć właściwej problematyki.[12]

Właściwe rozpoznanie handlu detalicznego na terenie Raciborza, z wyszczególnieniem jego placówek handlowych, pozwoli na zdobycie szerszej wiedzy o funkcjonowaniu sieci handlu detalicznego na tym obszarze. Dodatkowe badania pierwotne, przeprowadzone z mieszkańcami tego miasta, wskażą upodobania konsumentów oraz zalety i wady handlu w Raciborzu.

1