1.Iloć ciepła zmagazynowana we wnętrzu Ziemi jest ogromna i wynosi ok. 35 TW: do głębokoci ok. 10 km przekracza 50 000-krotnie iloć ciepła zgromadzonš we wszystkich złożach gazu ziemnego i ropy naftowej na wiecie. 2. Zasoby hydrotermiczne - odnoszš się do wody, pary lub mieszaniny parowo-wodnej, które występujš w szczelinach skalnych, żyłach wodnych lub w warstwach wodononych. Sš one wykorzystywane obecnie. Zasoby petrotermiczne sš zmagazynowane w warstwach skalnych i majš znaczenie perspektywiczne. Sposób wykorzystania zasobów geotermalnych zależy od temperatury czynnika grzejnego. Przyjęto, że przy temperaturze powyżej 120-1500 C opłaca się go wykorzystać do produkcji energii elektrycznej. Przy niższych temperaturach czynnika grzejnego wchodzi w rachubę wykorzystanie do celów ciepłowniczych, klimatyzacyjnych, wytwarzania ciepłej wody użytkowej w systemach miejskich i przemysłowych, do ogrzewania szklarni, hodowli ryb, do celów balneologicznych i rekreacyjnych. 3.- grunty i skały do głębokoci 2500 m, z których ciepło pobiera się za pomocš pomp ciepła, - wody gruntowe jako dolne ródło ciepła dla pomp grzejnych, - wody goršce, wydobywane za pomocš głębokich odwiertów eksploatacyjnych, - para wodna wydobywana za pomocš odwiertów, majšca zastosowanie do produkcji energii elektrycznej, - pokłady solne, z których energia odbierana jest za pomocš solanki lub cieczy obojętnych wobec soli, - goršce skały, gdzie woda pod dużym cinieniem cyrkuluje przez porowatš strukturę skalnš. 4. Gejzer rodzaj goršcego ródła, które gwałtownie wyrzuca słup wody i pary wodnej o temperaturze wrzenia. Woda z gejzerów ogrzewana jest w procesie hydrotermalnym przez magmę zalegajšcš kilka kilometrów pod powierzchniš ziemi. Wybuchy gejzerów sš doć regularne, ale dla każdego ródła odstępy pomiędzy kolejnymi wybuchami sš inne. Woda może być wyrzucana na wysokoć nawet 30-70 m. 5.Do rozległych sieci szczelin powstałych na skutek eksplozji ładunków wybuchowych dużej mocy na głębokoci kilku tysięcy metrów, wprowadza się otworem zatłaczajšcym, pod wysokim cinieniem wodę, która w wyniku cyrkulacji pobiera energię goršcych skał i po uzyskaniu odpowiedniej temperatury, wyprowadzana jest otworem eksploatacyjnym.Wyprowadzona na powierzchnię ziemi goršca woda, służy do wytwarzania pary wodnej w obiegu wtórnym, gdzie jest odpowiednio niskie cinienie, albo gdzie czynnikiem jest ciecz niskowrzšca. 6. SYSTEMY POZYSKIWANIA ENERGII GEOTERMALNEJ Płyny geotermalne wypełniajšce zbiorniki podziemne sš rzadko wodami słodkimi. Najczęciej sš to wody zmineralizowane, a ich temperatura i stopień mineralizacji sš różne w różnych basenach i zależš od gradientu geotermalnego i głębokoci występowania. Wykorzystanie wody geotermalnej wišże się z wydobyciem jej na powierzchnię i odebraniem zawartego w niej ciepła. Dostęp do złoża geotermalnego umożliwiajš kanały wydobywczo-zatłaczajšce, które można podzielić na dwa podstawowe systemy eksploatacyjne, to jest na systemy jedno- i dwuotworowe [13,17]. Systemy jednootworowe sš stosowane w przypadku wód niezmineralizowanych lub słabo zmineralizowanych, czyli o mineralizacji poniżej 1 g/dm3 (rys. 1a). Wydobyta na powierzchnię woda kierowana jest do wymiennika ciepła, w którym oddaje zawarte w niej ciepło do wody sieciowej. Schłodzona woda zostaje skierowana do zbiornika retencyjnego, przy czym może być ona wykorzystana do różnych celów, np. do nawadniania, hodowli ryb, a niekiedy - do celów pitnych. Częć niewykorzystanej wody może być skierowana do naturalnych zbiorników wodnych. Jednootworowy system eksploatacyjny uniezależnia wydobycie wody geotermalnej od chłonnoci złoża, ale może ograniczać intensywnoć eksploatacji, ze względu na słabe uzupełnienie złoża przez infiltrację wód gruntowych [13,15,17]. W przypadku wód o wysokiej mineralizacji najczęciej stosowane sš systemy dwuotworowe (rys. 2b), w których woda geotermalna jest pobierana ze złoża za pomocš pompy głębinowej, a następnie przesyłana do wymiennika ciepła, w którym podgrzewa wodę sieciowš, po czym kierowana jest do otworu chłonnego, którym jest zatłaczana do tej samej warstwy wodononej 7. Podstawš okrelenia iloci ciepła grzejnego jest wykres uporzšdkowany, pomocny zwłaszcza przy wyborze systemów do odbioru energii z wód geotermalnych, przy czym możliwe sš tutaj trzy podstawowe układy, a mianowicie: układ monowalentny, w którym całe ciepło grzejne pobierane jest z instalacji geotermalnej, układ biwalentny, w którym ródło geotermalne wspomagane jest kotłami, układ kombinowany, w którym częć zapotrzebowania odbiorców zaspokajana jest przez instalację geotermalnš (ciepło niskotemperaturowe), a pozostała częć przez kotłownię konwencjonalnš (ogrzewanie tradycyjne). 8. Hodowla ryb - 20 0C Podrzewanie gleby, baseny kšpielowe, topnienie niegu,lodu - 40 0C Klimatyzacja, hodowla zwierzšt - 60 0C Centralne ogrzewani (mieszkań, szklarni), klimatyzacja - 80 0C Suszenie produktów rolnych i spożywczych - 100 0C Przetwórstwo spożywcze, pasteryzacja, rafinacja cukru - 120 0C Ewaporacja w procesach przemysłowych, szuszenie wyrobów cementowych - 140 0C Suszenie mšczki rybnej, produkcja aluminum (metodš Bayera) - 160 0C Chłodnictwo, produkcja masy papierowej - 180 0C Wytwarzenie pršdu elektrycznego (powyżej 1200C) - 200 0C 9.Para napędzajšca turbinę, musi posiadać odpowiednie: cinienie, temperaturę, prędkoć (para przegrzana). Może to być para wodna, lub para innego czynnika grzewczego o niskiej temperaturze wrzenia np. amoniaku. Elektrownie geotermalne mogš pracować, jako jedno, lub dwuczynnikowe (system binarny). 10.-Prowincja Niżu Polskiego zajmuje powierzchnię ok . 222 000 km2 i zawiera siedem regionów geotermalnych. Temperatury złożowe wynoszš 30-1300C. Mineralizacja ogólna wód, waha się w szerokim zakresie 1-300 g/l. Zasoby geotermalne zostały oszacowane na ponad 6225 km3 , co stanowi blisko 80% powierzchni kraju. Prowincja przedkarpacka zajmuje powierzchnię ok.16 000 km2 . Wody geotermalne występujš w skałach mezozoiku i trzeciorzędu. Temperatury złożowe wynoszš od 250C do 50 0C. Mineralizacja ogólna wód, jest zmienna, waha się 1-100 g/l.Zasoby geotermalne zostały oszacowane na ponad 362 km3 wód zawierajšcych energię cieplnš, równoważnš 1555 mln ton paliwa umownego (ok. 1,7 mld ton węgla) Prowincja karpacka zajmuje powierzchnię ok. 12 000 km2. Wody geotermalne występujš w skałach mezozoiku i trzeciorzędu. Temperatury złożowe wynoszš od 60 0C do 90 0C. Mineralizacja ogólna wód, zmienia się w zakresie 0,1 - 100 g/l. Zasoby geotermalne zostały oszacowane na ponad 100 km3 wód zawierajšcych energię cieplnš, równoważnš 714 mln ton paliwa umownego (ok. 0,8 mld ton węgla) 11. 12. 13. Cykl Carnota obieg termodynamiczny, złożony z dwóch przemian izotermicznych i dwóch przemian adiabatycznych. Na cykl składajš się następujšce po sobie procesy: Rozprężanie izotermiczne czynnik roboczy styka się ze ródłem ciepła, ma jego temperaturę i poddawany jest rozprężaniu izotermicznemu w temperaturze TH, podczas tego cyklu ciepło jest pobierane ze ródła ciepła. Rozprężanie adiabatyczne czynnik roboczy nie wymienia ciepła z otoczeniem i jest rozprężany, aż czynnik roboczy uzyska temperaturę chłodnicy (TL). Sprężanie izotermiczne czynnik roboczy styka się z chłodnicš, ma temperaturę chłodnicy i zostaje poddany procesowi sprężania w tej temperaturze (TL). Czynnik roboczy oddaje ciepło do chłodnicy. Sprężanie adiabatyczne czynnik roboczy nie wymienia ciepła z otoczeniem, jest poddawany sprężaniu, aż uzyska temperaturę ródła ciepła (TH). 14.Emisja szkodliwych gazów uwalniajšcych się z gleby. Głowym zagrożeniem jest siarkowodór H2S który musi być pochłonięty w odpowiednich instalacjach, podrażajšcy oczywicie koszty produkcji energi elektrycznej i cieplnej. Inne zagrożenie powoduje radon, produkt rozkładu radioaktywnego uranu, wydobywajšcy się z parš wodnš ze studni geotermalnej. 15.
dReaMu