Akka
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
עכו
Widok z lotu ptaka na port i Stare Miasto
Herb
Herb Akki
Dewiza: brak
Państwo Izrael
Dystrykt Dystrykt Północny
Poddystrykt Poddystrykt Akka
Burmistrz Szymon Lankri
Powierzchnia 13,533 km²
Wysokość 0-10 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość
46 464
3433 os./km²
Nr kierunkowy +972 4
Kod pocztowy 24 222
Położenie na mapie Izraela
Pólnocny Izrael , port nad Morzem Śródziemnym, ok. 30 km na południe od granicy z Libanem.
Ziemia 32°55′44″N 35°04′35″E
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Izrael
Akka (hebr. עכו, Akko; arab. عكا, Akka; ang. Akko; w językach zachodnioeuropejskich na ogół zwane Akra, fr. Saint-Jean-d’Acre) – miasto położone w Dystrykcie Północnym w Izraelu.
Akka jest jednym ze starożytnych miast portowych, którego historia sięga epoki brązu. Ze względu na swoje strategiczne położenie umożliwiające szeroki dostęp do Palestyny, przez setki lat było ważnym portem. Miasto miało swoje okresy rozwoju i upadku, wielokrotnie zmieniając swoich właścicieli. Swój szczyt rozwoju osiągnęło na przełomie XII i XIII wieku jako stolica Królestwa Jerozolimskiego. Od XIX wieku jego rola malała na korzyść sąsiedniego miasta portowego Hajfa. Zespół zabytków Akki jest od 2001 roku umieszczony na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W 2008 roku dopisano na tę listę tutejsze sanktuarium bahaizmu. Akka jest jedynym miastem Izraela, które dwukrotnie pojawia się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Spis treści
1 Położenie
1.1 Podział administracyjny
2 Środowisko naturalne
2.1 Klimat
2.2 Wody
3 Demografia
4 Historia
4.1 Nazwa
5 Symbole
6 Polityka
6.1 Współpraca międzynarodowa
7 Architektura
7.1 Zabytki
7.1.1 Stare Miasto
7.1.2 Akwedukty miejskie
7.2 Dom Bahje i ogród bahaistów
8 Kultura
9 Media
10 Edukacja i nauka
11 Turystyka
11.1 Informacja turystyczna
11.2 Szlaki turystyczne
11.3 Baza noclegowa
12 Religia
13 Sport i rekreacja
14 Gospodarka
15 Infrastruktura
16 Transport
16.1 Komunikacja miejska
16.2 Transport kolejowy
17 Osoby związane z Akką
17.1 Honorowi obywatele
18 Uwagi
19 Przypisy
20 Bibliografia
21 Linki zewnętrzne
Położenie
Miasto Akka jest położone na północnym krańcu Zatoki Hajfy, na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Leży w północnej części równiny przybrzeżnej Izraela (32°55′44″N 35°04′35″E). W odległości 14 km na południe znajduje się miasto portowe Hajfa[1]. W otoczeniu Akki znajdują się miejscowości Kafr Jasif i Dżudeidi-Maker, moszaw Bustan HaGalil, oraz kibuce Szomrat, Beit HaEmek i Ein HaMifrac.
Podział administracyjny
Akka jest położona w Poddystrykcie Akki, w Dystrykcie Północnym.
Środowisko naturalne
Miasto rozciąga się na płaskiej powierzchni nadmorskiej równiny, jedynie po wschodniej stronie góruje nad nim wzgórze Tell Akka (100 m n.p.m.). Stare Miasto Akki jest położone na niewielkim półwyspie o długości i szerokości około 400 metrów. W odległości 4 km na wschodzie wznoszą się wzgórza Zachodniej Galilei.
Klimat
Akka ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się gorącymi i wilgotnymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami. Wiosna klimatyczna trwa tu od marca, a w drugiej połowie maja rozpoczyna się klimatyczne lato. Średnia temperatura latem wynosi 26 °C, a zimą 12 °C. Opady śniegu są rzadkością w Akce, ale zdarza się spadek temperatury do 6 °C. Największe opady deszczu występują pomiędzy październikiem a kwietniem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 524 mm[2].
Wody
Z położonych na wschodzie wzgórz spływają na nadmorską równinę strumienie. Na wschód od miasta płynie strumień Akka. Znajduje się tutaj zbiornik wody Szomrat. Po stronie północnej przepływa strumień Jasaf, który jest zasilany strumieniami Jicchar i Zoch. Natomiast po stronie południowej miasta przepływa rzeka Naaman. Jej wody zasilają liczne stawy hodowlane ryb.
Demografia
Według danych Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2011 roku w Akce żyło prawie 46,5 tys. mieszkańców, z czego 64,9% Żydów, 26,7% Arabów muzułmanów, 2,9% Arabów chrześcijan, 0,2% Druzów i 5,3% innych narodowości. Większość Arabów zamieszkuje Stare Miasto, które jest otoczone nowymi żydowskimi osiedlami mieszkaniowymi. Akka jest 29. miastem Izraela według liczby ludności. Wskaźnik wzrostu populacji wyniósł w 2011 roku 0,2%[3].
Średnie miesięczne wynagrodzenie w 2009 roku wynosiło 5269 ILS (średnia krajowa 7070 ILS). Stopa bezrobocia wynosiła w 2010 roku ponad 10% (średnia krajowa 6%), jednak wzrosła w porównaniu do 2009 roku o jeden procent (w styczniu 2009 roku 8,6%). Przez wiele lat Akka była jedną z izraelskich społeczności określanych mianem endemicznego bezrobocia. Problem ten dotyczy głównie arabskiej części mieszkańców miasta. Głównymi przyczynami tego zjawiska był brak możliwości zatrudnienia w mieście, brak odpowiedniego wykształcenia zawodowego oraz utrata tradycyjnych źródeł utrzymania. Temat ten jest szerzej omówiony w dziale „Gospodarka”.
Populacja pod względem wieku (2010) Wiek (w latach) Procent populacji w %
0 – 4 8,2
5 – 9 7,2
10 – 14 7,2
15 – 19 8,0
20 – 29 15,6
30 – 44 18,8
45 – 59 18,8
60 – 64 4,9
65 – 11,4
Źródło danych: Central Bureau of Statistics..
Historia Akki
(1/18)▶
Widok na wzgórze Tell Akka
Pierwotne lokalizacja miasta Akka od czasów starożytnych do okresu hellenistycznego była na oddalonym o 2 km od brzegu Morza Śródziemnego wzgórzu Tell Akka (100 metrów n.p.m.). Badania archeologiczne odkryły tutaj pozostałości kananejskiej osady rolniczej, pochodzące prawdopodobnie z III tysiąclecia p.n.e.[4] Okres największego rozwoju miasta przypadł na XIV i XIII wiek p.n.e. Tutejszy port morski utrzymywał kontakty handlowe z Cyprem i miastami położonymi nad Morzem Egejskim. Port znajdował się wówczas u ujścia rzeki Naaman do morza. Z tego okresu pochodzą pierwsze pisane wzmianki historyczne o Akko. Zostało ono wówczas wymienione na liście miast zdobytych przez faraona Tutmozisa III (świątynia Amona w Karnaku) oraz w listach z Amarny[5]. Na początku epoki żelaza osiedliły się tutaj Ludy Morza, a następnie ich miejsce zajęli Fenicjanie. W II połowie XIII wieku p.n.e. do Kanaanu wkroczyły koczownicze plemiona Izraelitów. Według świadectwa biblijnego miasto nie zostało jednak wówczas zdobyte[a]. Pomimo to, miasto zostało przyznane pokoleniu Asera. Żydowski historyk Józef Flawiusz podaje, że w czasach króla Salomona miasto należało już do Królestwa Izraela. Jednakże przez cały czas żydowskiej dominacji Akka była mocno związana politycznie z Fenicją i w 725 roku p.n.e. dołączyła do Sydonu i Tyru w buncie przeciwko asyryjskiemu królowi Salmanasarowi V. W 722 roku p.n.e. razem z całym Izraelem Akka znalazła się pod panowaniem Asyrii. W 701 roku p.n.e. król asyryjski Sennacheryb zniszczył Akkę. Niemal natychmiast ją odbudowano, przenosząc jej lokalizację bliżej morza - mniej więcej w obecne miejsce. W 586 roku p.n.e. miasto ze swoim portem przeszło pod panowanie Babilonii. W 332 roku p.n.e. wojska Aleksandra Macedońskiego podbiły Azję Mniejszą, Syrię i Fenicję. Miasto Akka znalazło się wówczas w strefie wpływów kultury grekiej. Greccy historycy nazywali miasto Ake (Józef Flawiusz używał także nazwy Akre), jednak w rzeczywistości w 332 roku p.n.e. nazwę zmieniono na Antiochia Ptolemais (gr. Αντιόχεια της Πτολεμαΐδος), a następnie Ptolemais[6]. Była to helleńska kolonia wojskowa, która utrzymywała ścisłe kontakty z innymi miastami Starożytnej Macedonii[7]. Po śmierci Aleksandra Wielkiego, w wyniku wojen diadochów rejon Ptolemais znalazł się pod panowaniem dynastii Ptolemeuszy, którzy kontrolowali Egipt i Judeę. W wyniku serii kolejnych wojen, w 198 roku p.n.e. miasto przeszło w ręce Seleucydów. W 64 roku p.n.e. do Syrii wkroczyły rzymskie legiony Pompejusza. Syria została przekształcona w prowincję Syrię. Pomimo że za czasów panowania króla Heroda Wielkiego miasto Ptolemais nie znajdowało się w granicach jego państwa, sfinansował on budowę kilku obiektów użyteczności publicznej. Między innymi wybudowano salę gimnastyczną. W czasach Nowego Testamentu Apostoł Paweł spędził w Ptolemais jeden dzień[b]. W następnych latach Rzymianie utworzyli w mieście kolonię (C. Claudii Cæsaris)[8]. W 395 roku Syria z miastem Ptolemais znalazła się pod panowaniem Bizancjum. Po tym jak bizantyjska armia cesarza Herakliusza została rozgromiona w bitwie pod Jarmuk (636 rok), a następnie w 638 roku muzułmanie zajęli Jerozolimę, Ptolemais przeszło pod panowaniem Arabów. Wrócono wówczas do używania starożytnej nazwy miasta, Akko. W następnych latach miasto przechodziło kolejno pod panowanie Kalifatu Raszidun, Kalifatu Ummajjadów, Kalifatu Abbasydów, Kalifatu Fatymidów i Seldżuków[9]. Osłabienie Arabów walkami wewnętrznymi wykorzystali krzyżowcy, którzy w 1099 roku utworzyli Królestwo Jerozolimskie. Król Baldwin I z Boulogne w sojuszu z Republiką Genui zdobył w 1104 roku Akkę[10]. Akka szybko stała się najważniejszym portem morskim Królestwa Jerozolimskiego. Równocześnie przeprowadzono wielką rozbudowę miasta, które trzykrotnie powiększono. Zostało ono otoczone murami obronnymi z wieżami i fosą[6]. W 1123 roku powstała w Akce autonomiczna dzielnica Republiki Weneckiej, co wzmocniło tutejsze kontakty handlowe. Rozwój miasta był jednak uzależniony od losów Królestwa Jerozolimskiego, i w dniu 10 lipca 1187 roku muzułmanie bez walki zajęli Akkę[11]. Zorganizowana wówczas III wyprawa krzyżowa umożliwiła rozpoczęcie długotrwałego oblężenia Akki (1189-1191) zakończonego odzyskaniem przez krzyżowców miasta[12]. Od 1191 roku stolica Królestwa Jerozolimskiego znajdowała się w Akce. Miasto zyskało dzięki temu na znaczeniu. W 1229 roku Akka przeszła pod opiekę Zakonu Rycerskiego Szpitalników. Gdy w 1244 roku muzułmanie zajęli Jerozolimę, Akka pozostała ostatnią twierdzą krzyżowców w Ziemi Świętej. W następnych latach największym zagrożeniem dla rozwoju miasta stanowili chrześcijanie. Republika Wenecji i Republika Genui rozpoczęły I wojnę wenecko-genueńską, przenosząc część walk do Akki. W dniu 24 czerwca 1258 roku doszło do bitwy morskiej pod Akką, która zakończyła się klęską floty genueńskiej. Miasto znalazło się pod wpływami Republiki Weneckiej, a wszyscy Genueńczycy musieli je opuścić[13]. Koniec miasta przynieśli Mamelucy, którzy 6 kwietnia 1291 roku rozpoczęli oblężenie i 18 maja 1291 roku zdobyli Akkę. Sułtan Al-Aszraf Chalila aby uniknąć błędu Saladyna i zapobiec próbom powrotu chrześcijan, rozkazał zrównać miasto z ziemią. Na jego miejscu powstała niewielka osada handlowa pozbawiona jakichkolwiek fortyfikacji. Istnieją dowody, że w XIV wieku utrzymywała ona kontakty handlowe z innymi miastami[9][14]. W 1517 roku Akka znalazła się pod panowaniem Imperium Osmańskiego[15]. Nie zmieniło to jednak sytuacji miasta, które stopniowo pogrążało się w coraz większej ruinie. W 1775 roku jego następcą został turecki oficer Jezzar Pasza, który wykorzystując zyski z handlu wybudował obecne mury miejskie, szereg budynków użyteczności publicznej, wodociąg i meczet Ahmeda al-Jazzara. Większość budynków dzisiejszego starego miasta pochodzi z okresu jego władzy[16].
Podczas wyprawy Napoleona do Egiptu, Bonaparte w styczniu 1799 roku wkroczył ze swoimi wojskami do Palestyny. Usiłując wywołać syryjskie powstanie przeciwko Turkom, Napoleon rozpoczął 20 marca 1799 roku oblężenie Akki. Obrońcy otrzymali jednak pomoc brytyjskiej marynarki i Francuzi po kilku próbach szturmu musieli 21 maja ustąpić i wycofać się do Egiptu[17][18]. Dalszy pomyślny rozwój Akki, gwarantowany przez jej lokalnych władców, trwał do 1831 roku. Stało się to za sprawą osmańskiego oficera Muhammada Ali, który po wyparciu wojsk francuskich został gubernatorem Egiptu. Pod błahym pretekstem wysłał on do Palestyny i Syrii wielką armię dowodzoną przez Ibrahima Paszę. Oblężenie Akki rozpoczęło się 8 grudnia 1831 roku i trwało do 27 maja 1832 roku, kiedy miasto skapitulowało[19]. Pomimo poważnych zniszczeń miasta, Ibrahim Pasza uczynił z Akki stolicę prowincji Palestyny i Syrii. Sukcesy Egipcjan wywołały jednak duże zaniepokojenie brytyjskiej i francuskiej dyplomacji, które zażądały natychmiastowego wycofania wojsk egipskich z całej Azji Mniejszej. Elementem nacisku siłowego było zbombardowanie Akki w dniu 4 listopada 1840 roku przez eskadrę brytyjskich, francuskich i austriackich okrętów wojennych. Ostrzał spowodował bardzo duże zniszczenia fortyfikacji i zabudowy miejskiej, a potężna eksplozja magazynu amunicji spowodowała śmierć około 2 tys. osób. W rezultacie Egipcjanie wycofali się w nocy, a miasto powróciło pod tureckie panowanie[20]. Zniszczenia były jednak tak poważne, że Akka utraciła swoje znaczenie. W następnych latach odbudowano fortyfikacje miejskie oraz dobudowano arsenał i pałac, wykorzystywany później jako więzienie. Wśród więźniów był Bahá'u'lláh, prorok i założyciel wiary Baha’i. Był on więziony w tutejszym więzieniu od 31 sierpnia 1868 roku. Mieszkańcom Akki powiedziano, że nowy więzień jest wrogiem państwa, Boga i religii, a wszelkie kontakty z nim były surowo zakazane. Po jakimś czasie tureccy urzędnicy zaczęli bardziej ufać Bahá'u’lláh’owi i w 1877 roku wyrazili zgodę, by zamieszkał w osobnym domu, na przedmieściach Akki. Zmarł tam 29 maja 1892 roku. Przywództwo nad ruchem religijnym przejął wówczas jego najstarszy syn `Abdu'l-Bahá. Pod koniec XIX wieku miasto stało się centrum ruchu bahaizmu[21]. W 1877 roku Akka otrzymała prawa miejskie[18].
Podczas I wojny światowej wojska brytyjskie wkroczyły z Egiptu do Palestyny i 24 września 1917 roku zajęły Akkę. W dniu 1 lipca 1920 roku Liga Narodów oficjalnie przyznała Wielkiej Brytanii zwierzchnictwo mandatowe nad Palestyną. W otworzonym w ten sposób Brytyjskim Mandacie Palestyny miało powstać w przyszłości państwo żydowskie[22]. Pod brytyjskim panowaniem Akka rozbudowała się poza murami miejskimi, jednak jej rozwój gospodarczy został zahamowany przez otwarcie w 1933 roku portu Hajfa[23]. Podczas arabskiego powstania w Palestynie (1936-1939) brytyjskie władze ze względów bezpieczeństwa ewakuowały z miasta wszystkich Żydów. W 1945 roku szacowano, że wśród 12360 mieszkańców Akki jest 50 Żydów[24]. Cytadelę w Akce Brytyjczycy przystosowali do pełnienia roli ciężkiego więzienia, w którym wykonywano wyroki śmierci przez powieszenie. W dniu 4 maja 1947 roku bojownicy żydowskiego Irgunu przeprowadzili spektakularny atak na cytadelę, podczas którego umożliwili ucieczkę z więzienia 255 z 623 osadzonych więźniów, w większości Arabów[25][26]. Po zakończeniu II wojny światowej w Palestynie nasiliły się walki pomiędzy Żydami a Arabami. Przyjęta 29 listopada 1947 roku Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 przyznała obszar miasta Akka państwu arabskiemu[27][28][29]. Zwiększyło to poczucie bezpieczeństwa mieszkańców Akki w pierwszych miesiącach wojny domowej w Mandacie Palestyny. Powołano Narodową Radę Muzułmańską, która negocjowała z Brytyjczykami warunki przejęcia kontroli nad miastem. Pomimo to, dowództwo żydowskiej Hagany podjęło wówczas decyzję przejęcia Akki i zachowania miasta w państwie żydowskim. Gdy 15 maja 1948 roku rozpoczęła się regularna I wojna izraelsko-arabska, Hagana zajęła 17 maja Akkę. W następnych dniach większość arabskich mieszkańców uciekła do Libanu[30]. Po zakończeniu wojny opuszczone arabskie domy w Akce były zajmowane przez żydowskich imigrantów masowo przyjeżdżających do Izraela. W latach 60. i 70. XX wieku wybudowano nowe osiedla mieszkaniowe, dzięki czemu Żydzi opuścili dawne arabskie domy na Starym Mieście. Dzielnice arabskie pozostały wówczas bardzo zaniedbane i przez długie lata miały charakter slamsów. Dopiero w latach 80. i latach 90. XX wieku podjęto szereg kroków mających na celu rewitalizację Akki. Podczas drugiej wojny libańskiej w 2006 roku Akka mocno ucierpiała od ostrzału rakietowego Hezbollahu[31]. 8 października 2008 roku w mieście wybuchły zamieszki żydowsko-arabskie, które trwały przez pięć dni. Bezpośrednią ich przyczyną było złamanie religijnego prawa żydowskiego podczas święta Jom Kippur przez arabskiego kierowcę[32][33].
...
protur