Wykorzystanie i znaczenie zabaw dydaktycznych w wychowaniu przedszkolnym
6 kwietnia 2012 admin Uncategorized, 0
W poprzednich rozdziałach omówiłem dosyć szeroko teoretyczne podstawy zjawiska zabawy. Opisana została ewolucja zabawy od pierwotnych społeczeństw, kiedy to była ona nieplanowaną i nieświadomą czynnością wychowawczą, aż do powstania Pedagogiki Zabawy, która wykorzystała zabawę jako narzędzie dydaktyczne. Wraz z rozwojem Pedagogiki Zabawy metoda zabawy dydaktycznej podbijała przedszkola i weszła na stałe do naszych sal przedszkolnych. Faktem jest, że obecnie zabawa dydaktyczna jest nieodłącznym narzędziem pracy niemal każdego pedagoga, nie tylko nauczyciela wychowania przedszkolnego.
Zabawy dydaktyczne w typologii zabaw C. Bühler określane są jako zabawy percepcyjne; ich istotą jest rozwiązywanie z góry założonych zadań. Zdaniem Z. Bogdanowicz mogą one służyć stymulacji i doskonaleniu wszelkich sprawności takich jak: spostrzegawczości, uwagi i pamięci, umiejętności analizy, syntezy wzrokowej i słuchowej, do porównywania, klasyfikowania i uogólniania. Ponadto wspierają pozytywne cechy charakteru takie jak samodyscyplina, wytrwałość, systematyczność. Są zaczątkiem pierwszych samodzielnie podejmowanych zadań i wpływają na rozwinięcie się pozytywnych relacji międzyludzkich. Jednak najszersze zastosowanie w edukacji przedszkolnej mają zabawy dydaktyczne w nauczaniu pojęć matematycznych[1]. Zabawy i gry dydaktyczne mogą służyć również w rewalidacji dzieci w wieku przedszkolnym, np. w kształtowaniu systemu językowego dziecka niesłyszącego[2]. Zabawy dydaktyczne mogą odbywać się w formie aktywności słownej, ruchowej, plastycznej, inscenizacji i muzycznej. Wszystkie te formy mogą być również połączone w jednej zabawie[3].
Zabawa dydaktyczna organizowana w przedszkolu, aby była dla dzieci wartościowa, powinna spełniać wszelkie podstawowe cechy zabawy. Powinna być podejmowana przez dzieci bezinteresownie i dobrowolnie, bez dodatkowych celów np. nie dla materialnej nagrody. Powinna być tak zorganizowana, aby można było ją ująć w jakieś ramy czasowe oraz aby obowiązywały w niej jakieś reguły[4]. W pedagogice zabawy uważa się, że nawet spontaniczna zabawa nie powinna być przypadkowa, rolą wychowawcy jest ułożenie planui prowadzenie zajęć tak, aby były urozmaicone; konieczna jest zmienność form, a także pozostawienie czasu na odpoczynek[5]. Gry i zabawy dydaktyczne są świetnym polem do popisu dla wychowawców w przedszkolach, umożliwiają wykazanie się przez nauczyciela inwencją twórczą i pomysłowością[6].
Ważnym czynnikiem wspierającym i uatrakcyjniającym zabawy dydaktyczne są pomoce dydaktyczne. Dlatego sala przedszkolna powinna być wyposażona w odpowiednie środki dydaktyczne. Pomoce dydaktyczne, lub inaczej mówiąc środki dydaktyczne „są to przedmioty materialne, które, dostarczając określonych bodźców ułatwiają im bezpośredniei pośrednie poznawanie rzeczywistości dzięki czemu usprawniają proces nauczania-uczenia się, a przez to wpływają korzystnie na jego efekty końcowe”[7]. Pomocami dydaktycznymi mogą być: ćwiczenia logopedyczne, wzorniki do nauki pisania, wyszywanki bez igieł, gry dydaktyczne typu domino, słowniki, książeczki, zabawki, plansze dydaktyczne[8]. Z własnego doświadczenia wiem, że pomocami dydaktycznymi może być wszystko co kreatywny nauczyciel wychowania przedszkolnego sobie wymyśli. Co ważniejsze, wiele pomocy dydaktycznych można wykonać samemu bez większego wkładu finansowego, np. do nauki liczenia można użyć nazbieranych z dziećmi kasztanów, które stają się na tę chwilę cennym materiałem dydaktycznym.
Emilia Mendyk uważa, iż zabawy dydaktyczne, pomimo niebagatelnego wpływu na rozwój dzieci, są jednak zbyt faworyzowane przez nauczycieli wychowania przedszkolnego. Według badań przeprowadzonych przez E. Mendyk w 52 placówkach czas poświęcony na zabawy kierowane jest tak długi, że nie pozostaje odpowiednia ilość czasu na swobodne zabawy dzieci. Szczególnie w grupach 5-6-letnich czas poświęcany na zabawy samorzutne jest dramatycznie ograniczony nawet do 15-30 minut dziennie. E. Mendyk apeluje więc w swoim artykule do nauczycieli wychowania przedszkolnego o rozsądne korzystanie z narzędzia pracy, jakim jest zabawa dydaktyczna i zrównoważenie czasu poświęcanego na zabawy kierowane i spontaniczne[9]. Aby rozwiązać ten problem można stosować nie tylko gotowe gry dydaktyczne, ale również nakierowywać dzieci, aby same potrafiły konstruować gry i zabawy dydaktyczne; takie samodzielnie wymyślone gry są dla dzieci bardzo atrakcyjne[10].
[1] A. Klim-Kliamszewska, Pedagogika Przedszkolna, Warszawa 2005, s. 68.
[2] W. Grabowska, Wpływ gier i zabaw na kształtowanie systemu językowego dziecka niesłyszącego, „Szkoła Specjalna”, 1995, nr 5, s. 285-289.
[3] Z. Bogdanowicz, Zabawy dydaktyczne dla przedszkoli, Warszawa 1990, s. 4.
[4] L. Adamowska, O rodzajach zabaw, [w]: Wprowadzenie do pedagogiki zabawy, red. E. Kędzior-Niczyporuk, K. Radwan, Lublin 2003, s. 14.
[5] L. Adamowska, Animacyjna rola zabawy, [w]: Wprowadzenie do pedagogiki zabawy, red. E. Kędzior-Niczyporuk, K. Radwan, Lublin 2003, s. 12.
[6] W. Grabowska, Wpływ gier i zabaw na kształtowanie systemu językowego dziecka niesłyszącego, „Szkoła Specjalna”, 1995, nr 5, s. 286.
[7] C. Kulisiewicz, Podstawy dydaktyki ogólnej, Warszawa 1995, s. 209.
[8] A. Klim-Kliamszewska, Pedagogika Przedszkolna, Warszawa 2005, s. 77-78.
[9] E. Mendyk, Zabawa dziecka przejawem jego własnej aktywności, „Wychowanie w przedszkolu”, 1999, nr 2, s. 184-188.
[10] L. Łukasik, T. Cyran, Gry i zabawy dydaktyczne, „Życie szkoły”, 2002, nr 5, s. 310.
Karotka07