(Wd 1) Łąkarstwo- całokształt wiedzy o łąkach i pastwiskach oraz działalność gospodarcza, której zadaniem jest pozyskiwanie możliwie wysokich plonów pełnowartościowej paszy dla zwierząt gospodarskich i utrzymanie tych użytków w wysokiej kulturze.Łąkoznawstwo- teoretyczna cz łąkarstwa, pokazująca prawa przyrodnicze, które warunkują istnienie i rozwój trawiastych zespołów roślinnych na tle warunków ekologicznych siegliska.Pratotechnika- działalność gospodarcza na użytkach zielonych.Łąki- zbiorowiska złożone głównie z trwałych roślin zielonych z przewagą lub przynajmniej z dużym współudziałem traw i roślin turzycowatych.Rodzina trawy (Poaceae)- liczy ok 8 tys gat z 700 rodzajów (na ok 250 600 gatunków roślin kwiatowych). W PL występuje ok 200 gat traw z 56 rodzajów. Użytki zielone- zbiorowiska trawiaste wykorzystywane do produkcji paszy.Struktura ekosyst lądowych:38,3% lasy28,2% pustynie i półpustynie22,8% ekosyt trawiaste9,4% pola uprawne1,3% wody śródlądoweEkosyst trawiaste- zajmują 22,8% powierzchni kuli ziemskiej pokrytej szatą roślinną.Grassland wg UNESCO to teren pokryty roślinnością zielną z udziałem drzew i krzewów poniżej 10%.wooded grassland- obszar trawiasto- lesisty, gdy udział drzew i krzewów jest większy niż 10%, a nie przekracza 40%. Z uwzględnieniem tych terenów obszary trawiaste zajmują 52,3 mln km2 (tj 40,7% lądu) bez Grenlandii i Antarktydy, w tym:- 13,8% sawanna- 12,7% zarośla krzewów- 8,5% bezleśne obszary trawiaste- 5,7% tundraŁąki naturalne w naszej strefie klimatycznej występują traw gdzie nie mógł rozwinąć się las.Rozwojowi lasów przeciwdziałają:- Niskie temperatury- Silne wiatry- Lawiny śnieżne i kamienne w górach- Krótki okres wegetacyjny przy chłodnym i dżdżystym lecie- Niskie opady- Duży niedosyt wilgotności- zasolenie gleby- Wysoki poziom wody gruntowej- Wody powodziowe na terenach nadrzecznych.Utrzymywaniu się łąk antropogenicznych na terenach pierwotnie zajmowanych przez zbiorowiska leśne sprzyjają takie czynniki jak: koszenie, nawożenie i wypas.łąki naturalne:- Hale wysokogórskie- Łąki nadrzeczne okresowo lub stale zalewane (łęgi)- Stepy Europy i AzjiStepy- bezdrzewne formacje roślinne zw z klimatem umiarkowanym, zajmują ok 14,5% ogólnej pow lądów, klimat suchy, kontynentalny, w okresie wegetacji 150-200 mm deszczu.* prerie- stepy Ameryki Północnej* pampasy- stepy Ameryki Południowej* Sawanny- zbiorowiska trawiaste z udziałem drzew, występują w ciepłych strefach klimatycznych w Afryce, Ameryce Południowej, Australii* Stepy Nowej Zelandii (formują stepową stanowi tzw. Tussack)* Tundr- bezleśne zbiorowiska w polarnej strefie klimatycznej, wyst tam liczne trawy i turzyceUdział % łąk i pastwisk w użytkach rolnych w krajach UE w 2008Irlandia 73,8; W. Brytania 65,5%; Unie 35%; Polska 20,8%; Finlandia 0%UZ w PL (GUS 2011)- powierzchnia TUZ wynosi 3283 tys ha (21.2% UR, 10,5% pow kraju) w tym:- łąki trwałe 2629 tys ha (16,8% UR, 8,4% pow kraju)- pastwiska 654 tys ha (4,4% UR, 2,1% pow kraju)Urządzenie i zarządzenie gospodarstwem rolnym w rolnictwie zrównoważonym:Gospodarstwo rolne w syst rolnictwa zrównoważonego jest traktowane nie tylko jako przedsiębiorstwo produkcyjne, ale również jako część otaczającego go ekosystemu, z którym jest ściśle związana. Produkcja w gospodarstwie rol odbywa się w oparciu o naturalne zasoby środowiska, na które składają się woda, gleba, powietrze i krajobraz z jego bioróżnorodnością. Rolnicy zarówno w interesie własnym jak i pozostałej części społeczeństwa zobowiązani są chronić środowisko, a stopień oddziaływania produkcji rolnej na jego jakość nie powinien być większy niż to jest nieuniknione. Prawidłowo urządzone i zarządzane gospodarstwo powinno spełniać trzy podstawowe cele:*produkcyjno- ekonomiczny polega na wytwarzaniu określonej ilości produktów rolnych i zapewnieniu odpowiedniego poziomu poziomu dochodów rolnika*ekologiczny- polega na właściwym wykorzystaniu zasobów środowiska przyrodniczego i utrzymaniu jego długookresowej równowagi*społeczny- sprawdza się do spełniania oczekiwań pozostałych członków społeczeństwa, jest elementem krajobrazu rolniczego.
(Wd 2) Potencjał produkcyjny UZ w Europie:-Ubogie, suche pastwiska przeznaczone dla kóz i owiec 1,5-2 t s.m./ha-Najlepsze, intensywne pastwiska 10-12 t s.m./ha-Intensywne łąki 15-20 t s.m./haW Północno-zachodniej Europie UZ mogą dać plony gwarantujące produkcje roczną mleka z ha do 13 tys kg rocznie.Łąki trwałe 4,5-5,0 t siana/haPastwiska tr 3,0-3,5 t siana/haObsada bydła na 100 ha UR 2008: Holandia 201,6; UE 49,3; PL 35,6.Produkcja mleka od krowy (kg) 2008: Dania 8459; UE 6135; PL 4546.Funkcje UZ w środowisku przyrodniczym:-hydrologicznaużytki zielone jako tzw. „suchy zbiornik retencyjny”* retencjonowanie wody, głównie łęgi- łąki położone w dolinach rzek, podlegające syst zalewom, mogą zmagazynować ponad 5 mld m3 wody rocznie,* hamowanie, „ścinanie” i przechowywanie fali powodziowej na ciekach chroniąc inne obszary przed powodzią.* regulowanie bilansu wodnego w zalewniach poprzez wyrównywanie odpływów wód powierzchniowych*biologiczne odwadnianie podmokłych terenów; gatunki traw np. trzcina posp, mozga trzin, manna mielec, wykorzystuje się przy zagospodarowaniu i osuszaniu polderów w Holandii, w PL- na Żuławach. Na skutek parowania i transpiracji oddają do atmosfery do 5 (30) mln litrów wody z 1 ha rocznie-klimatyczna*Wysoka produkcja tlenu i nawilżenie powietrza parą wodną.a) wpływ na mikroklimat:+wzros wilgotności pow+ zmniejszenie niedosytów wilgotności+ łagodzenie wahań i ekstremów temp gleby i pow. Gleba pokryta trawami w mniejszym stopniu przemarza niż gleba na gruntach ornych czy na ugorach. Temp powietrza latem jest niższa, a zima wyższa niż nad gruntami ornymi.+ wpływ na ilość i rozkład opadów atmosferycznych,+ przyczyniają się do powstawania i utrzymania się mgieł i rosy, efekt chmurotwórczyb) oddziałują na klimat terenów przyległych- wpływ na makroklimatc) ekosyst trawiaste odgrywają istotną rolę w łagodzeniu skutków tzw efektu cieplarnianegowpływ koncentr CO2 w atm może korzystnie wpłynąć na plon z UZ, ale niedobór opadów z kolei ograniczyć produkcję pasz w Europie Centralnej i Wsch. Nieprzemyślane zaorywanie terenów trawiastych i uwolnienie znacznej ilości sub organicznej może pogłębić efekt cieplarniany na kuli ziemskiej.-ochronna*ochrona gl przed erozją wodną i wietrzną (eolityczną); erozja na UZ jest 25 razy mniejsza niż na gruntach ornych. Przeciwerozyjne oddziaływanie traw (silnie rozwinięta cz podziemna) jest wykorzystywane przy umocnianiu wydm, skarp, nasypów, hałd, włów, składowisk opadów itp.*ochrona koryt rzecznych, brzegów rzek i cieków wodnych przed zniszczeniem i rozmyciem*ochrona gl organicznych przed murszeniem (nadmierną mineralizacją) i degradacją-filtracyjna i fitosanitarna*filtr biologiczny- oczyszczają spływającą wodę z różnych biogenów, resztek herbicydów i pestycydów, dzięki dużej aktywności biologicznej drobnoustrojów glebowych;*wymywanie składników pokarmowych z gleb pod UZ jest mniejsze niż w przypadku GO* zapobieg eutrofizacji, zarastaniu wód pow*oczyszczanie ścieków przemysłowych i komunalnych;*wys zdolność zatrzymania i przechowywania ścieków (6-10 tys m3/ha)*b.d. stopień ich oczyszczania ze zw biologicznych (do 98%)*możliwość rolniczego wykorzystania gnojowicy*oczyszcz powietrza z pyłów i zapachów- wytrącania aerozoli, kożystna jonizacja pow*oczyszcz gl z toksyn i metali ciężkich*rola UZ w rekultywacji terenów zniszczonych przez przemysł*oczyszcz środowiska w miastach- rola trawników, pasów przyulicznych, zieleni osiedlowej-biocenotyczna*różnorodność florytyczna i biologiczna*środowisko życia dla wielu organizmów: producentów, konsumentów i reducentów np. na łąkach w naszym rejonie klimatycznym wyst ok 400 gat roślin wyższych. W Europie z siedliskami łąkowymi związanych jest ok 400 gat motyli i 150 gat ptaków. Na jednej łące 256 gat motyli i 37 gat ptaków; na 1 m2 150 gat mezo i mikrofauny.*cenny bank genów, miejsce bytowania bardzo rzadkich przedstawicieli flory i fauny.-zdrowotna i relaksacyjna*wł farmakologiczne stwierdzono u ponad 70% gat roślin łąkowo-pastwiskowych;*wł bakteriobójcze, regulują przemianę materii, mają wł mlekopędne, moczopędne, oddziałowóją na układ nerwowy, krwionośny itp.*glikozydy, alkaloidy, fenole i inne sub zaw roślinach pobierane w ilościach śladowych mogą korzystnie wpływać na stan zdrowotny ludzi i zwierząt;*przeciwdziałanie niekt chorobom układu oddechowego+ fitoncydy, olejki eteryczne wydzielane od atmosfery, mogą zabijać drobnoustroje chorobotwórcze lub zatrzymywać ich rozwój+ nasycenie para wodną atmosfery+ korzystna jonizacja pow*korzystny wpływ na zdrowie i kondycje zwierząt hodowlanych*znaczenie dla zdrowia ludzi, dla odpoczynku, uprawiania sportów i turystyki-krajobrazowa i estetyczna* wynika z różnorod gat zbiorowisk trawiastych oraz ich położenia*aspekty kolorystyczne zbiorowisk łąkowych zmieniają się często w okresie roku, są ozdobą dla krajobrazu i źródłem estetycznych doznan.-relaksacyjna oraz znaczenie psychosocjologiczne UZ*wpływają kojąco na psychikę człowieka*są inspiracją dla twórczości artystycznej poetów, malarzy, muzyków, twórców ludowych.
(Wd3) Czynniki klimatyczne:*światło- promieniowanie słoneczneWpływa na:-procesy fotosyntezy i tworzenia asymilatów- fotoperiodyzm-wzrost roślin i inne procesy życiowe (transpirację, pobieranie skł pokarmowych, przechodzenie kolejnych faz np. tw organów generatywnych, kwitnienie)Gat wyst na UZ są:+ w większości światłolubne (heliofilne)+ cieniolubnych (skiofilnych)- brak+ dobrze znoszą zacienienie: kupkówka posp, wiechlina gajowa, wiechlina zw, mietlica pospŚwiatło najlepiej wykorzystywane jest przez rośliny w procesie fotosyntezy w maju czerwcu i sierpniu, a najgorzej jesienią.Zacienianie się roślin:a) zaostrza konkurencjęb) opóźnie rozwój rośl, zwłaszcza krzewieniec) powoduje wydłużanie dolnych międzywęźli, może prowadzić do wyleganiad) rośliny zacienione char się zaw białkarośliny dnia długiego- kwitną i zawiązują nasiona tylko w warunkach długiego dnia (pow 12h) są to trawy naszej strefy klimatycznej, rośl motylkowate, ciborowate, liczne zioła i chwasty łąkowegat obojętne na dł dnia- kwitnące od wiosny do jesieni są np. wiechlina roczna, mnieszek posp, stokłosa posp.Int pobierania CO2 z otoczenia w zależności od dostępu światła:*dzień słoneczny- od 6 do 12 wzrasta z 0 do 25g, po 12 do 18 spada*dzień pochmurny- od 6 do 9 wzrasta do 25g, potem ma intensywną tendencje spadkową do 8g, ok 15 znów wzrasta do 11g, następnie spada do 0*temp powietrzaRozwój wegetatywny2-7 C (śred dobowa temp) początek wegetacji15/10 C (dzień/noc) umiarkowany wzrost wegetatywny15-18 C optymalna średnia dobowa temp dla wzrostu i rozwoju roślinności trawiastej przy temp dziennych ok 20-22C i nocą ok 12C.15-24 C optymalne dla krzewienia, życica trwała ok 15C, kupkówka posp 20C, powyżej 30C krzewienie ustaje15-20C optymalna temp glebyRozwój generatywny-1C do 9C jarowizacja traw pastewnych klimat umiark, u większości gat zachodzi jesienią, u niekt wiosną, np. i tymotki łąkowejpow 25C wydłużenie międzywęźli i rozw kwiatówDługość okresu wegetacji- liczba dni o średniej dobowej temp powyżej 5C (trwa na niżu 190-220 dni).krótki 190-200 d; śr dł 200-215, dł 215-300d
*opady atmosfIlość opadów atm i ich rozkład w ciągu rokuWspółczynnik transpiracji traw łąkowych w PL waha się od 600 do 700 dm3/kg suchej masy (0,11 kg sm/m2 – 7700kg sm/ha)Dla osiągnięcia pożądanego plonu roślinność łąkowa musi otrzymać w okresie IV-IX 540 mm wody. Według Hohendorfa wysokość opadów w poszcz miesiącach okresu wegetacyjnego, przy których można się spodziewać w naszych warunkach klimatycznych najwyższych plonów, są nast.:Kw 65; maj 120; czer 115; lipiec 100; sierpień 80; wrzesień 70 (razem 550).Na ogół niedobory wody w granicach 250-315mm.Zakłada się że woda deszczowa tylko w 33% jest wyk produktywnie, pozostałe 67% wsiąka w głąb gleby, spływa po jej pow lub ulega bezproduktywnemu wyparowaniu. W szczególnie korzystnych warunkach ruń łąkowa może wykorzystać 67% (łąki 3 kośne 450-500) (warszawa, Skierniewice region suchy)*kierunki i natężenie wiatru
*wilg pow (łagodzi nadmierne wahania temp powietrza), mgła i rosy (sprzyja kiełkowaniu nasion traw), opad rosy stanowi 10% opadów atm.
(Wd 4) I Czynniki edaficzne:a) wł fizyczne i chemiczne glebyb) struktura gl i skł chemicznyc) zaw w glebie sub orgd) zasobność w skł pokarmoweUlega wahaniom w zależności od typu gleby i jej uwilgotnieniaGl torfowe: N 1-4% (5); P 0,1-0,6% (1,2); K 0,01-0,08% (0,12)Gl mineralne: N 0,2-0,8%; P 0,005-0,25%; K 1,0-2,4% Optymalne dla rośl nasycenie wody glebowej skł pokarmowymi 0,3-0,5% Zaw tlenu w glebie gdy spadnie poniżej 9-12% wpływa niekozystnie na rozwój korzeni roślin, gdy spadnie poniżej 5%- rozwój korzeni ulega całkowitemu zahamowaniu.Ilość pow w gl dla wieloletnich traw UZ powinna wahać się w granicach 6-10%Typy zbiorowisk roślinnych w zależności od gleby:1. Eutroficzne- siedliska żyzne (torfowiska niskie, gl aluwialne)2. Mezotroficzne- siedlisko śr żyzne (torfowiska przejściowe, zubożałe gl. Mineralne)3. Oligotroficzne- siedliska ubogie (torfy wysokie, bliźniczyska)Optymalne dla rośl nasycenie wody glebowej skł pokarmowymi 0,3-0,5% Zaw tlenu w glebie gdy spadnie poniżej 9-12% wpływa niekozystnie na rozwój korzeni roślin, gdy spadnie poniżej 5%- rozwój korzeni ulega całkowitemu zahamowaniu.Ilość pow w gl dla wieloletnich traw UZ powinna wahać się w granicach 6-10%Wpływ rodzajów gleby na liczbę gat tworzących ruń UZ:Lekka- łąka 16; pastwisko 14Średnia- łąka 43; past 35Ciężka- łąka 30; past 22Nadmierny udział w gl frakcji piaszczystej lub gliniastej zmniejsza bogactwo florystyczne runi, a sprzyja mu duży udział frakcji pyłowej.
Rodz gl
Łąk
Past
Ciężkie, gliniaste i ilaste
80-100
100-120
Śr ciężkie, glinkowate i pylaste
70-80
Lżejsze, piaszcz, sł glin
60-70
Torf, poch mszysto-turzyc
50-60
Torf, poch szurowato-lesowego
40-50
I.Kwasowość glebyTrawy wykazują dużą tolerancję na zakwaszenie środ. Poza skrajnymi przypadkami tj. pH 5 i powyżej pH8 większość nie reaguje zahamowaniem wzrostu i rozwoju na zmiany kwasowości z wyj motylkowatych dla których najkorzystniejsze jest pH ok 7 i nieco pow.Wpływ kwasowości gl na lb gat tworzących ruń UZ:pH >4 łąki 19; past 14;4-5 łąk 25; past 17;5-6 łąki 40; pastwisko 28;>6 łąki 45; pastwisko 30.Zakwaszenie i silne wyjałowienie gl eliminuje z runi trawiastych dużą liczbę gat. II.Stopień uwilg gl i poziom wód gruntowych:W warunkach naszego klimatu (poza terenami Pogórza) ilość opadów jest zdecydowanie niewystarczająca dla pokrycia potrzeb wodnych runi łąkowo-past, niedobór ten jest pokrywany z zapasów wody gruntowej i optymalne poziomy w tab.Według Baca na glebie mineralnej więdnięcie roślin następuje przy zaw wody mniejszej niż 10,5%, a na gl torfowych przy mniejszej niż 50-60%Optymalne średnie poz wody gruntowej (w cm) z UZ w zal od rodz gleby
Wpływ wilgotności gl na liczbę gat na UZ:1. B Małe (55-70% poj wod): rajgras wyn; stokł bezostn; kostrz czer2. Małe (70% poj wodnej): łak 25; past 20; (kostrz czer; wiech łąk; kup posp)3. Średnie (ok 85% poj wodnej): łąk 48; past 40; (życic trw i wiel; kostrz łąk; tym łąk; konietl łąk)4. Duże: łąk 30; past 23; (miet biał; mozga trz; wiechl bł; wyczyniec łąk)Nadmierne i niedostateczne uwilgotnienie siedlisk ogranicza liczebność gat runi, nat uwilg umiarkowane zw różnorodność florystyczną.
II czynniki orograficzne:- wzniesienie nad poz morza*decyduje o mikroklimacie;*w str umiarkowanej na każde 100m wznieś nad poz morza śr temp obniża się 0 0,55C;*wzrasta liczba dn z pokrywą śniegu i gr tej pokrywy;*skr się okres wegetacji;*zmienia się skład widma słonecznego- wzr udział promieni ultrafiol, przespiesza fazę generatywną, co wyrównuje późne nadejście wiosny-oddziaływanie masywów górskichW większych i wyższych masywach górskich przebieg izoterm jest znacznie wyższy*wyżej wznoszą się zasięgi hal wysokogórskich i muraww Himalajach i Andach zbiorowiska roślinne nawet pow 3500-4000m n.p.m (w Alpah nagie skały i lodowce)-ekspozycja w odniesieniu do stron świataRóżnice w wilgotności siedlisk (opady, zaleganie pokrywy śnieżnej), naświetlenia, temp, wiatryNa poł zboczach wyżej dochodzą hale.Na północnych zboczach bujniejszy jest przerost zbiorowisk trawiastych (wieksza wilg)Na półkuli południowej zależności te są odwrotne-nachylenie zboczyZbocza o d nachyleniu narażone na erozję wodną.Zbocza o nach większym niż 5-7st powinny być pokryte zbior trawiastymi, łagodniejsze mogą być użytkowane kośnie lub pastwiskowo, bardziej strome powinny być zalesiane.
III Czynniki biotyczne (org żywe)1.Roślinne (fitobiotyczne) bakterie, promieniowce, grzyby, rośliny wyższeKonkurencja- o światło, wodę i skł pokatmoweAllelopatia- tj ujemne oddziaływanie jednych roślin na inneSymbioza- roś motylkowe i bakt brodawkowe(Rizobium)- wzbogacanie gl w N; -trawy (bliźniczka, trzęślica) i grzybyPasożytnictwo- bakterie, grzyby chorobotwórcze (rdze, głownie, śniecie), rośliny wyższe (kanianka, zaraza)półpasożyty (szelężnik, zagorzałki)2.Zwierzęce (zoobiotyczne)przejawiają się bezp oddziaływaniem zwierząt na roślinya) wpływ pozytywny:-org glebowe: wirki, skąposzczety, nicienie drobne, ślimaki, skorupiaki, pajęczaki, dżdżownice, rozkładają resztki organiczne i przetwarzają je w próchnice przez co wpływają ma zmienę czynników glebowych i rozwój szaty roślinnej,-owady zapylające rośliny motylkowate i zioła łąkowe-mrówki rozsiewają nasionab) wpływ negatywny:-mrówki i krety wytw kopce, które porastają niepożądane chwasty;-pędraki chrabąszczy żerujące na korzeniach roślin;-larwy muchówki komarnicy (najszkodliwsze), podgryza...
sekula4